• smaakgewaarwording (flavor) is sterk afhankelijk van
  • smaak zelf (taste)
  • reuk (smell)
  • gevoel in de tong & mond
  • temperatuur

• smaak is robuust voor afname van het aantal receptoren

• smaakreceptoren zijn een soort huidcellen (geen neuronen)
  • sterven na 10-14 dagen af en worden vervangen

• 0 ~ 10 smaakbekers (taste buds) per papil
  ~ 50 receptorcellen per smaakbeker

• smaakbekers m.n. aan de rand van de tong

• smaak en reuk
  • belang vaak onderschat: belangrijk voor overleven bij lagere diersoorten

• codering
  • labeled-line principle - tussen zintuigmodaliteiten: zenuwbaan bepaalt betekenis van het signaal (law of specific nerve energies, Müller)
  • across-fiber principle - binnen modaliteiten: betekenis bepaald door gezamenlijke (parallele) signalen

- als bij computercodering (000=0, 001=1, 010=2, 011=3, 100=4 etc.)

- met name indien de context een rol speelt, bv. bij kleurwaarneming

across-fiber codering ook gebruikt voor smaak en geur

• actiepotentiaal ritme codeert smaak (p.212)

• functie jeuk: krabben verwijdert schadelijke stoffen

• gespecialiseerde jeukreceptoren?

• twee soorten zenuwbanen voor jeuk
  • verschillen in gevoeligheid voor bepaalde planten (bv. ‘cowhage’)

• specifieke, zeer trage spinale zenuwbaan voor jeuk
  • voet  hersenen duurt 3-4 s

• verschillende systemen voor jeuk en pijn
  • opiaten verminderen pijn en verergeren jeuk
  • krabben veroorzaakt pijn  vermindert jeuk
  • effect van novocaïne (tandarts) vermindert sneller voor jeuk dan voor pijn

• opioide mechanisme (bv. morfine)
  • opiaten blokkeren synthese substance
    P receptoren in het ruggemerg en de
    hersenen (periaqueductal gray area:
    tussen vierde en derde ventrikel)
  • natuurlijke opiaten: endorfines
    (endogene morfines)
  • endorfine synthese ook bij chronische
    pijn, lange afstandslopen, sex,
    aangrijpende muziek

• morfine
  • werkt alleen bij doffe pijn (bv. postoperatief), via dunne
    niet-gemyeliniseerde axonen (niet op dikke axonen bij
    scherpe, operatieve pijn)
  • bij pijnbehandeling zelden verslavend (veelal lage doses)
  • morfine vóór een operatie vermindert latere behoefte (intense pijn kan gevoeligheid van pijnzenuwen/ -receptoren vergroten)
  • andere stimuli (bv. wrijven) remmen spinale pijnneuronen o.a. via endorfine productie inhibeert o.a. Substance P de ‘poort’ (gate) voor pijn wordt gesloten (gate theory)

• cannaboïden (marihuana)
  • cannaboïde receptoren in de periferie

• capsaïcine
  • capsaïcine (bv. in rode pepers) selectedert Substance P (branderig gevoel)
  • uitputting voorraad Substance P  lokale pijnstiller (bv. op gewricht)

• placebo’s en hypnose
  • verminderen emotionele pijn (lokaal)

- verminderde activatie in cingulate cortex, niet verminderd in somatosensorische cortex

• werking onduidelijk, werkt lokaal
• nocebo’s (anti-placebo’s) versterken pijn globaal (angst)

• weefselbeschadiging  afgifte van herstellende substanties (o.a. histamine) prikkelt pijnreceptoren
  • onderdrukt door o.a. ibuprofen
  • na langdurige pijn: chronische of aangeleerde pijn

- kan voorkomen worden door direct intense pijn te bestrijden

• deep brain stimulation
  • electrische activatie van nuclei in de thalamus tegen chronische pijn