• zintuig  reuk (smell) gewaarwording  geur (olfaction)

• receptorcellen: olfactory cells

- leven ong. 1 maand

- hebben draadachtige dendrieten die voor
bepaalde geuren gevoelig zijn

• een bepaalde geur selectedert een specifiek deel van de
  olfactory bulb (=corticaal gebied)

• snelle adaptatie

• verbonden met hersengebieden die de voedinginname
  en reproductie sturen

• onderzoek naar ‘basisgeuren’
  • anosmia: geen reukwaarneming
  • specific anosmia: geen receptoren voor een bepaalde geurstof (bv. 2-3%: ruikt geen zweet)

5 -26 anosmia’s  5-26 basisgeuren?

• genetisch onderzoek: mens heeft ong. 350 verschillende geurreceptoren

• in individueel verschillende verhoudingen (niet alleen ‘smaken verschillen’)

• één receptor blijkt met name (maar niet alleen) gevoelig voor één bepaalde geurstof

• gezamenlijk geven receptoren een precies ‘geurbeeld’

• beïnvloeden onze stemming (onbewust)

• genetisch (nature)
  • bv. ongevoeligheid PTC (een bittere substantie): afhankelijk van 1 gen
  • super-tasters blijken meer smaakpapillen te hebben bij de punt van de tong

• aangeleerd (nurture)
  • door gewenning (cultuur)

• ook beïnvloed door de menstruele cyclus
  • verhoogde gevoeligheid vroeg in de zwangerschap

• fantoomsmaken
  • anterieure (voorste) 2/3 van de tong  7e craniale zenuw
  • posterieure (achterste) deel tong en keel 9e en 10e craniale zenuw
  • door uitval van een craniale smaakzenuw  fantoomsmaken  nauwe samenwerking tussen anterieure en posterieure smaakgebieden

• smaaksignaal gaat via de medulla oblongata, pons, laterale hypothalamus, amygdala, ventraal-posterieure thalamus, naar de cerebrale cortex:
  • primary gustatory cortex (=insula: smaak)
  • somatosensorische cortex (gevoel)
• n.b.: geen kruising tong helften

ipsilateraal

• ... door te kijken naar adaptatie: werkt alleen voor één primaire smaak

• vijf smaakreceptoren (niet vier), drie principes
  • zout: membraan laat natrium-ionen door  actiepotentiaal (is dus geen receptor)
  • zuur, zoet, en ‘umami’ (hartig): receptoren reageren op een bepaalde molecuul, namelijk op zuur, suikers, en glutamaat (ja, de neurotransmitter), resp.
  • bitter (veelal giftige substanties): > 25 verschillende receptoren op celmembraan

- gering aantal receptoren per substantie hoge smaakdrempel

• de gevoeligheid van smaakreceptoren is veranderbaar, bv. door ‘miracle berry’ (zoetreceptor reageert op zuur), plant (gymnema sylvestre) vermindert zoetgevoeligheid sterk
  • bv. combinaties van gerechten en wijn