De nationale staat is een recent fenomeen (zes à zeven eeuwen geleden, het modernisme twee eeuwen geleden) en heeft een grote impact op het dagelijks leven. Dit vanwege het overheidsbeslag op de economie, de zorg voor onderwijs, gezondheid, veiligheid en de economische infrastructuur, een systeem van regelgeving en wetgeving met rechten en plichten en onze mogelijkheden zijn verbonden met de staat en afhankelijk van de verhoudingen tussen de staten.

We onderscheiden vier stadia in de expansie van de militaire macht: een tijdperk van patrimonialisme (machthebbers actief als oorlogvoerders en rekrutering van eigen troepen en vloten) naar een tijdperk van makelarij met huurlingenlegers naar een tijdperk van nationalisatie met een eigen leger en een eigen militaire structuur binnen de stat naar een tijdperk van specialisatie, waarbij men over ging naar massaconscriptie, organisatie van reservelegers en vrijwilligersleger. Dit laatste begon met de levée en masse in Frankrijk in 1793 en bekwam een algemene tendens in Europa na 1850.

Dit proces van verburgerlijking in een tijdperk van specialisatie zorgde voor een uitbreiding van militaire activiteiten, maar een daling van het relatief belang en een onderschikking aan het burgerlijk bestuur. In vredestijd stabiliseerde het aandeel van de bevolking werkzaam als militair terwijl andere vormen van staatstewerkstelling expandeerden, de uitgaven voor niet militaire activiteiten stegen en het aandeel van militaire uitgaven in het nationaal inkomen daalde ondanks de expansie van dergelijke budgetten. Dit leidde tot beperkingen van de autonome macht van militairen.

Er ontstond een creatie van staatsstructuren die niemand wenselijk achtte aangezien machthebbers steeds rekening moeten houden met anderen en organisaties eigen belangen, rechten en noden ontwikkelden wat leidde tot een proces van bureaucratisering. Ook ontstonden nieuwe structuren en instituties en werden deze gebruikt op andere dan de voorziene manieren. Een voorbeeld hiervan is de staatsinmenging in voedselvoorziening wat varieerde afhankelijk van de kenmerken van de staat en zijn dominanten klassen. Ook de vormen van massavertegenwoordiging die onderdanen konden bekomen dankzij onderhandelingen brachten inmenging van de staat in nieuwe activiteiten met zich mee. Dit gebeurde vooral op het domein van productie en distributie met een stijging van de staatuitgaven vooral op het vlak van sociale dienstverlening.

“Life homogenized within states and heterogenized among states”

Na 1850 ontstond een uitbreiding van de staatsactiviteiten. De macht van de staat expandeerde buiten het militaire domein om. Het militaire kreeg een meer ondergeschikte positie en kwam onder controle te staan van een burgerlijke administratie. De staatsrepressie veranderde van karakter: van een reactie op gebeurtenissen naar een oprichting van een systeem van bewaking en rapportering zodat men zich preventief kon beschermen. Dit zorgde voor een groeiende homogeniteit.

Later kwam het fenomeen van het nationalisme boven. Men refereert naar de mobilisatie van bevolkingen die geen eigen staat hebben rond een eis naar politieke onafhankelijkheid, een fenomeen dat gedurende de hele geschiedenis voortkomt. Daarnaast refereert het naar de mobilisatie van bevolking die een eigen staat heeft rond een sterkere identificatie met deze staat. Dit is pas aanwezig vanaf de negentiende eeuw en word bevorderd door een homogenisering van de bevolking en het opleggen van vormen van direct bestuur. Dit nationalisme werd opgezweept door veroveringen en oorlogen (bedreiging onafhankelijkheid, autonomie verwerven). Beide vormen van nationalisme versterkten elkaar in de loop van de twintigste eeuw dankzij pogingen van de staat om hun onderdanen samen te brengen rond de nationale zaak wat zorgde voor weerstand van geassimileerde minderheden en de vraag naar politieke autonomie versterkte de binding aan de bestaande staat bij groepen die reeds profiteerden van het bestaan van de staat.