Nood aan gezag

de heilige teksten kunnen op verschillende manieren geïnterpreteerd worden >> er is nood aan gezag om de gelovigen op het juiste pad te houden:

- besluiten en verslagen van de oecumenische concilies worden al vroeg als gezaghebbend ervaren

- uitspraken van de paus krijgen na verloop van tijd ook meer invloed, maar t.o.v. algemene regelgeving spelen de oecumenische concilies veel meer mee

- sommige kerkleiders hebben een bijzonder goede naam als het op bijbelverklaring aankomt, de geschriften van 4 van hen (de ‘grote kerkvaders’) zullen later als bron van geloofsleer aangewend worden.

1) Ambrosius van Milaan (ca. 400)

2) Augustinus (ca. 400)

- meest diepgaande invloed op de intellectuele cultuur van de ME gehad

- beroemde werken:‘Confessiones’ (verslag van zijn zoektocht naar de ene, ware God) en ‘De civitate Dei’ (deel 1: theologisch bewijs van de superioriteit van het christendom; deel 2: het verhaal van de christelijke heilsgeschiedenis >> beeld van de twee steden)

3) Hiëronymus (ca. 400)

schrijft een Latijnse vertaling van de Bijbel die de standaardtekst van de B. wordt tijdens de ME (= ‘Vulgaat’)

4) Gregorius I de Grote (ca. 600) (een paus)

Late Oudheid en Vroege ME

inhoud van de leer wordt bediscussieerd- ontstaan ketterijen, zeker in het Oosten (invloed van de Griekse traditie van rationele filosofie)

Drie – eenheid

over de natuur van God: één God, maar drie verschijningsvormen! >>> Wat met Jezus?

- Nestorianen: Christus heeft een menselijke natuur

- Monofysieten: Christus heeft een goddelijke natuur

- Monotheleten: Christus bezit beide naturen

- Arianisme: Christus bezit een goddelijke en een menselijke natuur, maar is door deze laatste ondergeschikt aan de 2 andere godsfiguren

Concilie van Chalcedon (451): ‘één God, drie verschijningsvormen die allen gelijk zijn, maar één ervan (Jezus) heeft twee naturen.

Zuiverheid en spirituele elite?

- Pelagianisme:

* ‘De ware Kerk is slechts een spirituele elite’

* ‘door Gods genade is de mens vrij om te kiezen’

= elitaire kerk van zondelozen: het is mogelijk zonder zonden te leven, omdat de mens een vrije wil bezit

- Donatisme:

* zuiverheid staat centraal

* zuiverheid moest aanwezig zijn bij dienaars van God (=priester)-REDEN: onzuivere dienaar die rituelen uitvoert, maakt rituelen waardeloos

>>> Augustinus:

- ‘Kerk ontleent heiligheid aan de sacramenten, niet aan de motivatie van de leden’

- ‘Goddelijke genade is de bevrijding uit de boeien van de zondigheid, niet de gift van vrije wil’

Aan wie verleent God genade?

- Goddelijke predestinatie en menselijke wil bestaan naast elkaar

- iemands levenswandel speelt dus ook mee bij Gods’ Laatste Oordeel

>>> ketterijen blijven een lange tijd doorspelen door:

- het openlijk sympathiseren ermee door enkele leiders vb. Constantinus II (arianisme)

- de invloed van Anatolische en Syrische christelijke gemeenschappen en de Islam die tegen de verering van iconen ageren ( = iconoclasme):

* Byzantijnse Rijk is het iconoclasme gedurende twee langere periodes orthodox geweest

* in het Westen is het nooit aangeslagen, een icoon wordt er opgevat als didactisch materiaal

- verbinding van bepaalde heterodoxieën met regionaal separatisme vb. monofytisme in Syrië en Egypte ( Koptische Kerk)

Periode voor Constantijn

regelmatig bijeenkomsten van bisschoppen

Vanaf Constantijn

Constantijn en zijn opvolgers schoeien kerkvergaderingen op vastere leest:

- regionaal: synoden of concilies

- met bisschoppen uit het hele rijk = oecumenisch concilie

1) hier worden belangrijke beslissingen genomen en ze geven richting aan de evolutie in de Kerk in de volgende eeuwen

2) vb. 325: concilie van Nicea

3) worden in het begin door de keizer uitgeroepen, maar na een tijd door pausen

4) raakt na een tijdje in onbruik door beperkt communicatiemogelijkheden

In het Westen

barbaarse koningen schrijven regelmatig regionale synoden uit è vooral praktische zaken worden besproken

Karolingers

tijdens de regionale synoden worden hervormingen doorgevoerd:

- Kloosters moeten zich aan de Regel van Benedictus houden (dus strengere kloosterregels)

- Seculiere geestelijken moeten zich aan de kerkregels houden

- Nieuwe regels i.v.m. huwelijk en echtscheiding

- OPM: verweving kerkelijk en wereldlijk leven è besluiten synoden worden afgekondigd in capitularia

1) in steden zijn er verschillende deelgemeenten of parochies

2) op het platteland krijgt de structuur pas laat vorm vb. pas in de 9^e eeuw heeft Gallië een gesloten netwerk van parochies

Bisschoppen

1. Bisschoppen van Rome, Constantinopel, Antiochië en Alexandrië (en later Jeruzalem) worden sinds het concilie van Nicea (325) patriarchen of aartsbisschoppen genoemd
2. staan boven de metropolitanen (bisschoppen van steden), die boven de bisschoppen staan.

Strijd om de allerhoogste plaats

Strijd onder patriarchen >>> Rome wint (paus dus)

Redenen

- enorme prestige van Rome

- bijzondere plaats van Rome in de christelijke heilsgeschiedenis

1) de voorganger van de Sint-Pieterkathedraal wordt gebouwd

2) woonplaats van de paus wordt het Lateraan

3) enkel de patriarch van Constantinopel verzet zich tegen de beslissing

Metropolitaan

1) status van metropolitaan wordt na een tijd verdrongen door die van aartsbisschop (staan in voor de verbreiding van het geloof)

2) vanaf de tijd van Karel de Grote staan de aartsbisschoppen aan het hoofd van aartsbisdommen die enkele diocesen omvatten