Hierbij wordt de stad gezien als een sociale en mentale constructie
aandacht voor de verschillende sociale groepen en hun ruimtegebruik
cfr. de herontdekking van de theorieën van socioloog Lefèbvre (1974): (La production de
l’espace) door stadshistorici: stedelijke ruimte wordt gezien als een product van sociale
interacties.
cfr. Halbwachs (1909): (Les expropriations et le prix des terrains à Paris): elk milieu heeft zijn
eigen beeld (mémoire collective) van de stad en wil dat ook als stempel op de stad drukken ; ze
komen tot uiting in harde economische realiteiten als onteigening, speculatie en transacties van
onroerend goed.
aandacht voor stedelijke identiteit
identiteit van stedelingen wordt weerspiegeld in de lokalisering van bezittingen in de stad (cfr.
Lord Smail (1999): Imaginary Cartographies. Possession and Identity in Late Medieval Marseille)
Er blijft wel nog twijfel over het bestaan van een adres in de Middeleeuwse en Vroegmoderne
stad.
Er is ook aandacht voor de identiteit van de stad in haar geheel, deze wordt weerspiegeld in het
bestaan van een stadszegel, een stadswapen, de architectuur van de stadsomwalling en een
ontstaanslegende (vaak legendarische stichter).
het beeld van de ideale stad vindt men vaak terug op de stadszegels. Het is een gesloten
eenheid, beschermd door omwalling voorzien van torens & poorten, aanwezigheid van de Kerk
en doet sterk denken aan het Hemelse Jeruzalem.

= verstedelijking als een gevolg van de concentratie van economische functies (handel en productie)
*Hier benadrukt men het belang van de handelsnetwerken, o.m. de lange afstandshandel met de
Hanze, Italiaanse kooplieden.
*Door de ontginning van riviervalleien en moerasgronden ontstaan er ontginningsassen en
steden.
De economische en financiële politiek van de landsheren en de steden zorgt voor de creatie van
economische infrastructuur, zoals de exploitatie van rivieren via watermolens en bruggen, de
inplanting van muntslagerijen, de inrichting van tollen, de oprichting van stapelplaatsen en de
creatie van markten en hallen. Hierdoor wordt de economie extra gestimuleerd.

= juridische evolutie als parameter voor verstedelijking
definitie ‘stadsrecht’
“Stadsrecht kan omschreven worden als een stelsel van voorrechten en andere rechtsregels
waarmee een nederzetting zich in juridisch en bestuurlijk opzicht – die beide elementen kunnen
voor de Middeleeuwen niet los van elkaar worden gezien – verzelfstandigde ten opzichte van het
omringende platteland.”
“Stadsrechten zijn een bij uitstek middeleeuws fenomeen, dat voor veel steden onlosmakelijk is
verbonden met het proces van stadswording.” (Van Engen 2005)
Deze worden vaak verkregen via de uitvaardiging van een stadskeure
echter:
“Het is een hardnekkig misverstand dat het bezit van een stadsrechtoorkonde een plaats tot stad
maakt. De juridisch-bestuurlijke autonomie is een belangrijk aspect van het stedelijk karakter van
die plaats, maar de mate van stedelijke ontwikkeling wordt uiteraard evenzeer bepaald door
andere factoren, zoals een hoog bevolkingscijfer, een levendige handel, de aanwezigheid van
stadsmuren of zelfs de mentaliteit van de inwoners.” (Van Engen 2005)

= benadering vanuit de bebouwde omgeving
in hoofdzaak gebaseerd op materiële bronnen:
resultaten van stadsarcheologisch onderzoek: grote opgang in laatste decennia 20e eeuw
Er is een noodzaak om het archeologisch/bouwkundig onderzoek te contextualiseren (= tegelijk
ook pijnpunt).
Het probleem is dat er veel van deze informatie uit noodopgravingen komt, waardoor de
plattegronden verre van volledig zijn, het zijn dus zeer gefragmenteerde gegevens.
*De evolutie van een gebouw is een verklikker voor de stedenbouwkundige evolutie van een
stad in haar geheel: stadstorens weerspiegelen de stedelijke machtsverhoudingen: er is een
soort hoogste-toren-wedloop aan de gang. De oprichting en vergroting van kerken
weerspiegelen dan weer de demografische en parochiale evolutie. De voltooiing van
stadsomwallingen gaat hand in hand met stadsgroei, zowel demografisch, economisch als
politiek (vb. Bologna), terwijl de uitbouw van paleizen de politieke agenda van landsheren
verraadt.
Er is enorm veel vergelijkingsmateriaal, maar er blijft een grote nood aan synthesewerken
cfr. Ontstaan en vroegste geschiedenis van de middeleeuwse steden in de Zuidelijke Nederlanden. Een
archeologisch en historisch probleem. 14de Internationaal Colloquium. Spa, 6-8 sept. 1988
cfr. Demolon, Galinié & Verhaeghe (1994): Archéologie des villes dans le Nord-Ouest de l’Europe
cfr. De Boe & Verhaeghe (1997): Urbanism in Medieval Europe.