West Europa was afhankelijk van een landbouweconomie en dus van de natuur, maar langzaamaan ontstond commercialisering van landbouw, veeteelt, nijverheid en handel. De steden begonnen zich te ontwikkelen met het ontstaan van het kapitalisme tot gevolg. In Oost en Midden Europa ontstond slechts een beperkte commercialisering en daardoor bleef het overwegend agrarisch en pre kapitalistisch.
De bevolkingsgroei was slechts in beperkte mate mogelijk wegens de beschikbare hoeveelheid levensmiddelen en de verdeling ervan. Een verhoging van de bestaansmiddelen ontstond dankzij de ontginning van nieuwe gebieden, de ontwikkeling van nijverheid en handel en een eigen dynamiek van de bevolkingsontwikkeling door bijvoorbeeld culturele elementen.
Er was sprake van een lage bevolkingsconcentratie en een lage graad van verstedelijking. Hogere concentraties bestonden in de Nederlanden en Noord Italië, langs kusten en in valleien van grote rivieren, voornamelijk in West en Zuid Europa (overgangszone = centraal Europa).
We zien natuurlijke grenzen versus vlakten, een klimatologische verscheidenheid, het belang van rivieren en zeeën, een ongelijke bevolkingsdichtheid, sterke schommelingen wat betreft de bevolkingsomvang, een lage gemiddelde levensverwachting en een uniek demografisch patroon.
Er bestaat een denkbeeldige grens door de rivier Elbe van Lubeck via Praag en Wenen tot de Adriatische kust. We zien langs beide zijden een volledig verschillend samenlevingstype vanaf 1500 met eigen natuurlijke en demografische kenmerken, een economische ontwikkeling en sociale gelaagdheid, staatsvorming en culturele ontwikkeling.
