Deze periode werd gekenmerkt door een hoge huwelijksleeftijd, een klein aantal kinderen en een snelle afname van de fertiliteit. De nataliteit hierbij is afhankelijk van leeftijdsgroep, regio en sociale groep. Het gaat hier om geboortebeperkende attitudes (E.A. Wrigley), amenorroe (= wegblijven van de menstruatie en ovulatie door een gebrek aan voedsel), de duur van de borstvoeding (= cultuurgewoonte) en het regelen van demografisch gedrag via de nuptialiteit.

Normale of structurele mortaliteit

- hoge kinder- en jongelingensterfte

- zuigelingensterfte

• endogeen: geboortesterfte
• exogeen: factoren (> endogeen)

- urban graveyard – effect

• groter sterfteoverschot in de stad
• hygiëne en gezondheid, bevoorradingsstoornissen en een groeiende concentratie van de bevolking
• problemen demografische balans: immigratie was zeer belangrijk!

Catastrofale mortaliteit

- oorlogen

• modernere en intensievere methoden
• indirecte gevolgen

- honger

• klimatologische omstandigheden, waardoor oogstmislukkingen ontstaan
• voedseltekorten leiden tot een prijsstijging, waardoor ondervoeding ontstaat, wat leidt tot een daling van de fertiliteit (relatie voedselprijzen en mortaliteit dient genuanceerd te worden)

- exogene omstandigheden

• de pest
• andere infecties

A bello, fame et peste libera nos Domine

In de pre-industriële samenleving was er een hoge mortaliteit, een hoge fertiliteit en een lage levensverwachting. Dit zorgde voor een lage bevolkingsdichtheid en een zeer lage bevolkingsgroei.

Voor de industriële revolutie was er een relatief beperkte bevolkingsdichtheid. Met de uitbouw van de landbouw en het ontstaan van handel steeg deze. Door de pestcrisis steeg het bevolkingsaantal, waardoor men in een economische en sociale crisis belandde, die in de zestiende eeuw zich herstelde. De industriële revolutie zorgde voor een nieuwe fase in de ontwikkeling van de Europese economie en maatschappij.