Stammen

= kleine gemeenschappen van hooguit enige duizenden personen die al wel gesegmenteerd zijn (bijvoorbeeld bestaan uit verschillende nederzettingen), maar waarbinnen de economische basis voor elite – dominantie nog ontbreekt

-meeste groepen uit tijd van de volksverhuizingen beantwoorden NIET aan deze definitie

Volkeren

= etnische groep of natie; het verschil zit hem in de graad van politieke organisatie

Etnische groep

= duurzame gemeenschap die zich los van enig staatkundig verband duidelijk onderscheidt door een eigen cultuur  leden zijn zich van hun etnische identiteit bewust

>>> bewustzijn uit zich in:

- een eigen naam (ethnoniem)

- besef van een gemeenschappelijke herkomst

- besef van gedeeld verleden en te delen lotsbestemming

Natie

= etnische groep die een politieke invulling heeft gegeven aan zijn identiteit

OF

= staatkundig verband dat zich bewust voordoet als een etnische groep

Etnische groepen in het verleden

- zijn slechts grijpbaar voor archeologen, historici en taalkundigen

- meeste schriftelijke informatie over barbaren = afkomstig van Romeinse of Griekse auteurs

++ etnische kenmerken zijn grotendeels toegeschreven

++ missen kijk ‘van binnenuit’

- bijzondere omstandigheden kunnen dynamiek van etnische groepen sterk vergroten: etnische groepen (of delen daarvan) sloten zich aaneen tot grote multi – etnische verbanden

- Etnogenese: * volkeren vermengen zich en er komen nieuwe volkeren uit voort

* idee van ‘raszuivere’ volkeren laten varen

Niet – sedentair

- Twee categorieën: steppenomaden en woestijnnomaden

- Trokken rond met grote kudden paarden, schapen en kamelen in kleine groepen

- Konden slechts overleven als ze regelmatig contact hadden met sedentaire groepen: ruil van vee tegen granen of andere akker- en tuinbouwproducten

Nomadische groepen: structurele kenmerken

Gespecialiseerde pastorale economie

- Schiep voor nomaden een grotere afhankelijkheid van ‘landbouwers’ dan andersom

- Hadden ongeregelde inkomsten  knelpunten konden makkelijk ontstaan

- Dwong hen tot gewelddadige exploitatie van sedentaire groepen: plundering of tribuutheffing

Grote mobiliteit en kennis van martiale kunsten

- Slaagden hierdoor in hun exploitatie van landbouwers

- Kenden als ruiters hun gelijke niet

- Waren weergaloze boogschutters

- Mobiliteit  snel vormen van confederaties

Arabieren

Woestijnnomaden die grootste invloed op middeleeuwse geschiedenis hebben gehad

- Late Oudheid: Arabieren binnen Romeinse en Perzische invloedssfeer

- Contact met hoogontwikkelde agrarische gemeenschappen

Origines

≠ Indo – Europees

- Altaïsch

- Mongools

- Bedoeïen

Romeinse auteurs

Orde aanbrengen in de brij van barbaren die hen van alle kanten omringden: indeling aanbrengen:

- Nationes (enk: natio) > nasci = geboren worden

- Gentes (enk: gens) > gignere = verwekken

beide termen suggereren dat barbaarse groepen als afstammingsgemeenschappen werden gezien

Globale driedeling

- Kelten

- Germanen

- Slaven

= gebaseerd op filologisch onderzoek naar ‘barbaarse’ taalrelicten uit de Europese prehistorie: talen die in de noordelijke barbaarse wereld gesproken werden, gaan terug op 3 hoofdgroepen of grote taalfamilies

Probleem

Archeologen hebben wat al te voortvarend van deze drie taalfamilies ‘culturen’ gemaakt

Redenering archeologen

taal = identiteitsbepalende factor

=> mensen die dezelfde taal spreken brengen hun gemeenschappelijke identiteit tot uitdrukking in allerlei vormen van materiële of niet – materiële of ideële cultuur

Misbruiken

De vermeende Germaanse, Keltische en Slavische oercultuur zijn herhaaldelijk voor nationalistische doeleinden misbruikt

Vb: XIX: uitgave van de reeks “Monumenta Germaniae Historica” met als idee alle bronnen uit te geven uit de Duitse cultuur

=> moest teruggaan op Germaanse cultuur, zodat ook Nederlandstalige kronieken opgenomen werden (had gevolgen voor vorming van de fascistische ideologie)

Vb: ‘historische’ claims op Lebensraum tot vér over de Duitse drenzen: alle gebieden waar Germaanse talen werden gesproken (of ooit waren gesproken)

Gemeenschappelijk fundament

= sedentair – agrarische levenswijze

- Hoofdzakelijk leven van landbouw en veeteelt (vooral veeteelt)

- Leven in permanente nederzettingen

- Superieure brons-, ijzer-, goud- en zilversmeden

Oorspronkelijk

Barbaren = benaming voor iedereen die geen Grieks sprak

Romeinen

Barbaren = mensen die buiten de grenzen van het Rijk wonen

Beschrijvingen

- Men beschouwde barbaren met een mengeling van angst, bewondering en minachting

- Opgebouwd rond negatieve stereotypen (beesten)

Voorbeeld: Germanen

* waren langharig en roodblond, stonken en dronken, zochten altijd ruzie en waren onbetrouwbaar

* angst inboezemen: Germanen waren heel talrijk

* bewondering voor Germaanse moed en vechtlust

Scheiding

Scheiding tussen Romeinen en barbaren diende vooral een ideologisch doel en had weinig te maken met de werkelijkheid.

- Enorme grensbewaking: niet om barbaren buiten te houden, maar om intensief grensverkeer te controleren

- Rijksuitbreiding had tot opname van grote allochtone populaties geleid

- Romeinen hadden geen enorme technologische voorsprong op de hen omringende barbaarse samenlevingen

- Grootste verschil: Romeins superieur organisatievermogen