= centra v. reproductie v. & commentaar op de wetenschap v.d. oude autoriteiten

- men probeerde hier christelijke dogma’s in overeenstemming te brengen met heidense inzichten uit de Oudheid die men voor waardevol hield

- ook aanzet tot toetsen antieke theorieën aan Arabische kennis & eigen waarneming

- ontstonden theoretisch onder gezag v.d. paus, in de praktijk betekende dit verregaande onafhankelijkheid v. geestelijke & wereldlijke machthebbers i.d. omgeving

- verzwakking pausdom liet ontwikkeling toe v. kritische intellectuelen die nieuwe ideologische fundamenten formuleerden, aansluitend bij de sterk veranderende maatschappelijke werkelijkheid

in de steden ontstond een burgercultuur die met de oudere riddercultuur het waardepatroon en verbeeldingswereld v.d. Europeanen voor eeuwen hebben vormgegeven

Riddercultuur

dapperheid, wapenvaardigheid, hulpverlening aan zwakkeren, beschikbaarheid voor heer en geloof, gulheid, desinteresse in materieel gewin,…

→ hieruit groeide cultuur v.d. hoofse liefde à literair model leefde voort tot in onze tijd

Burgercultuur

zakelijke instellinge, winststreven, vermogen om v. andere culturen & sociale categorieën te leren, meer aangewezen op compromissen (door hun strijd tegen grondaristocratie) en kansberekeningen als sleutel tot succes

→ ook elementen v.d. riddercultuur in doorgesijpeld

→ toch laat de burger zich de wet niet opleggen, niet door Kerk, vorst of aristocraat

→ deden er wel zaken mee à hieruit ontstond handelskapitalisme dat de drijvende kracht is geworden v.d. Westerse economie

Feodaliteit als vazallistisch heerschappijsysteem

= sterk lokale, intensieve & directe vorm v. machtsuitoefening

- vanuit kleine eenheden ontstonden in een voordturende competitie & strijd zorgvuldig beheerde & nauwlettend bestuurde heerlijkheden & vorstendommen

eliminatie v. zwakkeren

schaalvergroting v. overblijvers die de basis v. monarchale staten vormden

- niet weg te denken uit Europese geschiedenis: bij culturele diversiteit voegde zich staatkundige versplintering => volkeren & staten (gegroeid uit ≠ dynamieken)

- ondanks krachtige homogeniseringstendensen omvatten meeste staten nog steeds meer dan 1 volk à deze diversiteit v. culturen & staten = Europees kenmerk bij uitstek, met alle spanningen, conflicten & creativiteit die daaruit zijn voortgevloeid

Overkoepelend imperium?

maakte hier geen kans vanwege de hechtheid v.d. oudere staatkundige & culturele patronen

- Osmaans, Habsburgs & Russische Rijk konden zich enkel handhaven in minder progressieve & dunner bevolkte gebieden

- allen uiteengevallen na WO I onder druk v. o.a. nationale culturen die tot in de ME teruggaan

- deze veelheid aan staatkundige & culturele eenheden stond monolitische machtsuitoefening in de weg, versterkt door gescheiden organisatie Kerk & Staat

Centraal gezag?

geen centraal gezag in Europa dat over groot territorium op alle terreinen v.h. menselijk bestaan kon ingrijpen (ó China) à door relatief korte afstanden konden andersdenkenden uitwijken naar andere gezagsgebieden

Binnen monarchale staten

- ook nog op talloze gebieden die in hoge mate zichzelf konden besturen (via heren, clerici)

- dwong de vorsten overleg te plegen met invloedrijke onderdanen

- constitutionele beperkingen aan de monarchie zijn ontstaan + parlementarisme ontwikkelde zich

Absolutisme

- geen enkele Europese vorst kon absoluut heersen tijdens de Middeleeuwen

- Europa =enige continent waar representatieve instellingen onstonden die eeuwenlang de financiën controleerden en paal & perk konden stellen aan vorstelijke willekeur

Buitengewoon invloedrijk beschavingsinstituut

- belangrijkste medium voor overdracht antieke cultuur, met toevoeging christelijke waarden die op vele punten dwars ingingen tegen die van de oudheid

- bepaalde principes: tegen slavernij, willekeurige doding, verdediging spirituele waarden boven materiële, armoede boven rijkdom, zwakke boven machtige, naastenliefde,…

→ ondanks dat de praktijk zich vaak verwijderde v. deze principes wist men steeds de juiste boodschap opnieuw op te vatten en uit te dragen

→ slavernij verdween, machthebbers konden geen willekeurig geweld toepassen

Scheiding Kerk – Staat

- institutionele scheiding Kerk-staat groeide langzaam

- kreeg vorm in de tweezwaardenleer

- luidde een novum in de wereldgeschiedenis in à doorbraken die elders in de wereld geen kans hadden gehad:

* autonome vormen v. rationaliteit op gebieden v. religie, bestuur, economisch handelen & wetenschappelijk denken

* ó ook soms in bepaalde periode bij de Islam maar hier ontbrak hiërarchische stand v. geestelijken

* bij Azteken & Chinezen bleven deze sferen in een theocratie verenigd zodat innovaties op 1 vlak steeds werden afgeremd door overwegingen v. andere aard