 humanistisch denker uit Brugge, schreef werken over pedagogie, wijsbegeerte, filologie, theologie en rechtsgeschiedenis

 1526: De Subventione Pauperum:

• lokale besturen hebben de plicht om armenzorg te organiseren en steunfondsen voor liefdadigheid te centraliseren
• stadsfunctionarissen moesten de armen in categorieën verdelen (vb validen moesten arbeidsdwang krijgen)
• er moesten scholen opgericht worden voor de kinderen vd armen
• er dienden speciale belastingen geheven worden voor het onderhoud van de armen

 het werk had een grote invloed in de praktijk, hoewel bepaalde maatregelen al te drastisch werden bevonden en meestal ook geen lang leven beschoren waren omwille van de gebrekkige financiering

 meest omvangrijke groep gemarginaliseerde personen

 Vroegmoderne samenleving was een subsistentiemaatschappij : het bereiken van het levensminimum was het socio-economische doel bij uitstek

• armen zijn in die zin personen die er niet in slaagden het absolute vitale minimum te bereiken
• armoede nam in de 2^e helft vd 15^e E nooit geziene proporties aan

 oorzaken

• geleidelijke daling vd koopkracht en levensstandaard
  • arbeidsreserve was te groot, lonen minimaal
  • prijsstijgingen
  • crisissen nav misoogsten
  • oorlogscampagnes waarbij de gewassen op het veld werden vernield en de aanvoerwegen geblokkeerd

 koopkracht daalde tot ver onder het levensminimum

• crisis van het feodale systeem en het ontluiken vh kapitalisme
  • veranderingen in de structuur vh grondbezit
  • grote groepen boeren waren landloos en moesten bedelen om te overleven
  • kleine en middelgrote producenten werden kapotgeconcurreerd door het kapitalistisch systeem en moesten als loonarbeider aan de slag

 plaats van de armen in de maatschappij

• in middeleeuwse en vroegmoderne standenstaat: hadden armen een duidelijk betekenis: rijken konden zo aan naastenliefde doen en zich van hun zielenheil verzekeren
• onderscheid goede- slechte armen
  • goede armen: weduwen, zieken, gehandicapten, bewuste asceten uit christelijke overtuiging
  • slechte armen: werkbekwame personen zoals onderbetaalde loonarbeiders of werklozen

 alleen de goede armen konden aanspraak maken op liefdadigheid

• ommekeer in de houding tov armen nav de exponentiële vermeerdering ervan
  • verloren hun religieus belang
  • maatschappelijke orde leek bedreigd
  • voorwerp van wantrouwen van meer gegoede stadsbewoners en het rechtsapparaat
  • gecriminaliseerd: vagebonden werden gevaarlijke personen en verdacht van diefstal en banditisme

 strenge repressie vd armen vanaf midden 15^e E

• exemplarische straffen moesten afschrikken
• repressieve maatregelen gecombineerd met hervorming vd liefdadigheid
  • lijsten van goede armen miserabilis personae
  • liefdadigheidsinstellingen onder hoede van lokale autoriteiten
  • gebod om gecentraliseerde kassen (= gemene beurzen of aumône générales) te subsidiëren

- veel weerstand bij de rijken, zij moesten bijdragen aan anonieme organisaties

- symbolische betekenis ging verloren en was dan ook veel minder populair

• echter ook lang nog volkse solidariteit met allerlei marginalen en specifiek vagebonden

 mensen beseften door de crisissen dat hun eigen positie ook erg kwetsbaar was

 marginalen zijn

• personen die gedwongen worden of zichzelf situeren in de marges vd samenleving
• personen die niet (kunnen) deelnemen aan productieprocessen en die de heersende gedragsnormen niet (kunnen) volgen

 in de praktijk gaat marginalisering vaak vooraf of gepaard met criminalisering, wat de marginaliteit op zijn beurt versterkt

 marginaliteit (vb armoede en een bedelend bestaan) kan zich ook voordoen tijdens bepaalde fasen van de levenscyclus, of optreden (of verdwijnen) bij onverwachte economische of politieke omwentelingen

 hersenspinsels van een kleine groep intellectuelen hadden verwoestende impact: er is geen enkel bewijs voor de historische realiteit van de heksensabbat

• directe aanleiding van elke heksenvervolging bleef echter nog altijd een lokaal conflict
• de Kerk of de staat waren niet de motor vd heksenvervolgingen: zoals de Spaanse als Romeinse Inquisitie als het Parlement v Parijs waren opvallend terughoudend
• meeste zaken werden op gang gezet door wereldlijke rechtbanken op regionaal of lokaal niveau
• afwezigheid van een sterk centraal gezag is zeker een determinerende factor geweest : felste heksenjachten vonden plaats in semionafhankelijke regio’s

 Absolute hoogtepunt van de heksenvervolgingen : 1570 – 1660

• na eerste golf in late 15^e E was er aanvankelijk een daling in de eerste helft vd 16^e E
• periode kan getypeerd worden door collectieve angst en grote maatschappelijke onzekerheid
  • economische transformaties
  • politieke en religieuze ontwrichting
  • godsdienstoorlogen hadden tot het ‘besef’ geleid dat de duivel zich diep genesteld had in de eigen gemeenschap
• grote heksenjachten hielden door hun eigen dynamiek vaak enkele jaren aan, maar doofden ook op eigen kracht uit
  • naargelang de processen vorderden, werd al vlug de halve gemeenschap genoemd als medeplichtige, en dit bracht zowel de bevolking als rechters aan het twijfelen
  • soms werd van hogerhand ingegrepen om totale chaos te voorkomen:

vb Salem – 1692

nieuwe gouverneur v Massachusetts greep in na 20 executie sen honderden beschuldigingen

 na het midden vd 17^E E nam het aantal vervolgingen gestaag af, hoewel er regionale verschillen waren

• laatste executie Nederlanden: 1685
• Laatste legale terechtstelling ve heks: 1782 te Zwitserland