• Logica

= theorie van de geldige redenering (cf. Aristoteles, IV BC)

= theorie over taal en studie van de redeneerwijze van de wiskundige deductieve methode + studie over redeneerwijze van de ervaringswetenschappen (heden ten dage)

• Kennisleer of epistemologie

= studie van wat kennis is, of we geldige kennis kunnen bereiken en hoe dit moet gebeuren

 voor de XVII werden bijna alle problemen die de mens zich stelde, benaderd in de wijsbegeerte

 sinds het ontstaan van moderne natuurkunde (XVII) heeft men gaandeweg ingezien dat de meeste problemen die de natuur betreffen in de wetenschappen thuishoren

• Ethica

Bestudeert de normen van het handelen en de waarden

• Politiek

Bestudeert de vraag hoe de maatschappij moet georganiseerd worden

• Esthetica

= de leer over de schone kunsten

(metafysica = leer over de grondslagen van alles wat bestaat, van al het zijnde)

• Ontologie

= men zoekt naar algemenen beginselen van het zijnde als het zijnde

• Bijzondere metafysica

= men onderzoekt de beginselen / grondslagen van de voornaamste soorten zijnden

• Rationele kosmologie

Bestudeert de (basis-)structuur van de wereld

• Rationele psychologie

= algemene leer over de mens: psyche als het meest essentiële deel van de mens (andere benaming = wijsgerige antropologie)

• Rationele theologie (theodicee)

= wijsgerige leer over God, waarin ondermeer problemen over het ontstaan van God, zijn wezen, de godsbewijzen werden bestudeert

≠ hedendaagse theologie, die geen wijsgerige leer, maar een studie van openbaring is

• Wijsbegeerte

= vorm van kenniswerving die ontstaat wanneer men geen vrede neemt met de mythische, magische of dogmatische aanpak; wanneer men de eis van betrouwbaarheid stelt en dus kritisch wordt

Ontstaan in Griekenland (6^de eeuw BC)

Thales van Milete = eerste wiskundige

= eerste wijsgeer

 verschil met mythische en dogmatische benadering = overtuiging dat:

• deze situatie niet bevredigend was
• discussie en controle nodig was
• de definitiemethodes moesten verbeterd worden

• Drie basisproblemen

a)factische / speculatieve vraag naar de aard van de werkelijkheid

b) ethisch – politieke vraag naar het reguleren van het menselijk handelen

c) epistemologische / theoretische vraag: kunnen we de twee vorige vragen beantwoorden? Kunnen we betrouwbaren kennis verwerven, en zo ja, hoe?

• Benaderingswijze van de wijsbegeerte

= streven naar rationaliteit / rationeel denken

Enge zin van het woord

= denken waarbij men door een onophoudelijke interactie tussen nauwkeurig geformuleerde theorieën en onbetwijfelbaar vastgestelde empirische feiten, tot betrouwbare kennis komt

Brede, wijsgerige, zin van het woord

= rationele benadering gekenmerkt door de eis om betrouwbare antwoorden te zoeken op alle vragen  streven naar zo groot mogelijke helderheid in de begrippen en uitspraken

• Irrationeel en a – rationeel

Irrationeel

= ideeën naar voor brengen die of interne contradicties bevatten, of manifest in strijd zijn met de alledaagse ervaring of algemeen aanvaarde wetenschappelijke inzichten afwijzen

A – rationeel

= leerstellingen die niet voor rationele of wetenschappelijke argumentatie vatbaar zijn, maar die evenmin duidelijk in strijd zijn met de logica of de wetenschappelijke gegevens (cf. relatie mens – God)

• Rationaliteit

Niet duidelijk wat men als aanvaardbaar bewijs mag beschouwen als men het niveau van wetenschappelijkheid niet kan bereiken

 verschillende opvattingen over wat een behoorlijke argumentatie is:

- Probleem van de mededeelbaarheid (hoe exact moet de filosofische taal zijn?

- Probleem van eenheid en coherentie (moet er een eenheidstheorie zijn?)

- Probleem van empirische verificatie (is empirische controle mogelijk?)

 eisen van bewijsvoering

Strenger maken = minder vragen kunnen beantwoorden

Soepeler maken = betrouwbaarheid van de antwoorden daalt

 het is aangewezen voor strenge eisen te kiezen (en dus antwoorden schuldig te blijven): zolang men niet in extremen vervalt is alles in orde

 algemene methodologische vuistregel

Buitengewone beweringen hebben steeds nood aan buitengewone bewijzen, willen ze aanvaardbaar zijn voor de kritisch denkende mensen