Vanaf Hellenistische tijd worden de stadstaten onderworpen aan de macht van koningen, Rome,
of de keizer .
o Deze gaan eigen instellingen oprichten, bv. leger, die de instellingen van de polis/civitas
doorkruisen.
o Bv. Veteranen die zich vestigen in de polis/civitas.
Polis-gemeenschap blijft fundamenteel. Stedelijke instellingen blijven functioneren.
Rijksinstellingen (leger, provincies, belastingsontvangers, …) doorsnijden stedelijke instellingen
maar meestal gaat het hier slechts om een dunne bovenlaag. Zo blijft bv. 90% van de rechtspraak
stedelijk.
Romeins burgerschap uitbreiding stedelijke burgergemeenschap. Je kunt èn Romeins burger èn
burger van een bepaalde civitas zijn. Je bent dan wel onderhevig aan de rechten en de plichten
van beide.

‘polis’ / stadstaat:
o Een stadstaat in deze betekenis is niet hetzelfde als de stadstaten in Middeleeuws
Europa !
o Essentieel aan een stadstaat is een ‘geordende gemeenschap van burgers’. Men heeft
rechten en plichten op basis van burger zijn.
o In wezen geen geografisch gegeven !
o Kern (hoofd)stad + (beperkt) territorium. Vaak met ‘dorpen’, die soms stedelijk karakter
krijgen.
· Bv. Oriolanum (Arlon).
· Bv. tempels en politieke gebouwen.
· Ook mensen die zich elders gaan vestigen, zoals bv. in de klerouchies of bij
veteranen, blijven burger.
De IURE, geen onderscheid tussen burgers die in de stad wonen en burgers die buiten de stad wonen.
Urbane cultuur / beschaving
o Kernstad is centrum voor religie, cultuur, politiek, prestigeverwerving, ‘economische’
macht, …
o Elites wonen in de kernstad.
o Hoeksteen van de klassieke maatschappij.
o Maar overwegend rurale economie.

Sociale orde multidimensionaal (complexe maatschappij)
o Burgerschap
o Vrijheid (vs. Slavernij)
o Rijkdom
o Opleiding (cultuur) bv. Homeros gelezen of niet.
o Gender: cruciaal, enkel mannen.
o Leeftijd: in het Archaïsche Griekenland waren er beperkingen naargelang iemands
leeftijd.
o …
Lappendeken van culturen zorgt voor een grote variatie.
o Gallisch-Keltische cultuur.
o Iberische Spanje.
o Egyptische cultuur.
o Berbercultuur.
o Griekse cultuur.
o Romeinse cultuur.
Ook tussen de Griekse en de Romeinse cultuur zijn er grote verschillen.
o Bv. kerngebied Grieks: een vrouw werd geacht om binnen te blijven en als ze buiten het
huis kwam hoorde ze een sluier te dragen. Enkel onfatsoenlijke vrouwen begaven zich op
straat.
o De Romeinse vrouwen doen en laten wat ze willen, ze beschikken namelijk over een
eigen vermogen. Een Romeinse vrouw kon naar hartenlust scheiden, een testament
nalaten, etc. Alleen een politiek ambt uitoefenen was verboden.
clans op basis van bloedverwantschap : men heeft één zogenaamde mythische voorvader.
o Bv. Eupatrieden, patriciërs.
o Deze voorvaders stamden af uit de Griekse Dark Ages en uit het vroege Rome.
‘age groups’ (Griekenland Dark Ages)
o Vanaf 7/6e eeuw : ontwikkeling ‘POLIS’

Voornamelijk achieved criteria.
Economische dimensie doorslaggevend.
Typevoorbeeld: modern Europa, VS.