civitas (> civis, burger): bisschopsstad (met antieke antecedenten)
castrum - castellum - oppidum: versterking
burgus (> burgensis, synoniem voor civis):Fr. bourg
stadt: afgeleid van stede (=plaats)egen het einde van de middeleeuwen
portus, poort (> poorter): handelsplaats, rivierhaven, soms een onzekere betekenis.
communio, consilium (Spanje): idee van conjuratio, Samenleving.
cfr. Weber 1921 (Die Stadt): De westerse stad is een essentieel element in het proces
van rationalisering en bureaucratisering, groei van kapitalisme en van de moderne staat.

Een voorbeeld hiervan is het zeshoekenmodel
van Christaller: Hij stelt een hiërarchisch
gestructureerd stedensysteem voor, waarbij de
steden verschillende functies hebben. (centrale
plaatsen, verzorgingssteden)
Verder is er ook nog een netwerksysteem,
waarbij veel belang gehecht wordt aan de
interstedelijke connecties (gateways, wegennet
& waterlopen).
*De grootte van het handelsnetwerk van steden bepaalt de urbanisatiegraad. Een
voorbeeld hiervan is middeleeuws Brugge: urbanisatie bepaald door de relaties met het
hinterland (Brugse Vrije) en de handelsnetwerken met het buitenland (Hanze, Italiaanse
kooplieden) via de havenstadjes Damme, Sluis (gateways)
Er is ook een steeds steeds grotere belangstelling voor de “landschaftliche
Städteforschung”, de studie van stadslandschappen:
“Het begrip ‘stadslandschap’ is al even moeilijk of nog moeilijker te definiëren dan het
begrip ‘stad’. Landschap is evenals stad een onvatbare maar prachtige term. Wat ik hier
met stadslandschap wil aanduiden, is een groep van steden met een samenhangende
wordingsgeschiedenis onder vergelijkbare politieke, sociale en economische
omstandigheden. Daarbij gaat het om verspreidingspatronen van steden die in een
bepaalde, vaak beperkte tijd en ruimte tot stand kwamen.” (Rutte 2003)

De stadsomwalling is een sterke materiële grens. Het is wel geen stabiele factor
doorheen de tijd, door de stadsgroei, en hun verschillende doeleinden. Naast
verdediging zijn er ook belangrijke politieke motieven. Zo worden ze afgebroken om
steden te bestraffen, en mogen bepaalde beroepscategorieën niet binnen de
stadsmuren overnachten, zoals in Brussel, rond 1306, als de wevers en volders
buitengesloten worden. Ook ontstaan er vaak buitenwijken langs de belangrijkste
invalswegen.
Een andere afbakening is het stedelijk rechtsgebied. Dit is het territorium waarbinnen
het stadsrecht geldig was, en is vaker veel uitgebreider dan de echte stad zelf. Ze hebben
vaak ook een duidelijke benaming.
Daarnaast speelt de concentratie van bebouwing een belangrijke rol.

Na de Franse verovering van de Nederlanden beginnen deze met de ontmanteling van
de stadsomwallingen, en worden deze meestal vervangen door ringlanen (eind 18e eeuw
– begin 19e eeuw)
Daarnaast zorgt Industriële Revolutie in 19e eeuw voor een fundamenteel ander uitzicht
en inrichting van de steden.
Ook de Hausmannisatie met de creatie van grote boulevards en sanering van
stadswijken laat duidelijke sporen na.
Door de afschaffing van octrooien (1860) is de laatste grote grens tussen het platteland
en de stad geslecht.