• is een slang bewust, een hond, een baby? commander Data vs. een zombie

• is een andere persoon bewust? solipsisme: nee, alleen ik ben bewust

• worden hersenprocessen bewust ervaren?
  • meestal niet, wel het resultaat, soms (‘shouting demons’)
  • echter, sommige hersengebieden zijn belangrijk voor bewustzijn

• Turing test (1950): iets wordt als bewust gezien, als we in een gesprek niet merken dat het niet een mens is

• Libet: bewustzijn pas na de (‘bewuste’) beslissing

• David Chalmers (1995):
  • ‘eenvoudige’ bewustzijnsproblemen: bewustzijnsfenomenen als slaap, aandacht, geheugen, waarnemen
  • ‘moeilijke’ bewustzijnsproblemen: relatie hersenactiviteit en bewustzijn (zelf)

• Daniel Dennett (1991) e.a.: het ‘moeilijke’ probleem (bewustzijn) is de combinatie van veel ‘eenvoudige’ problemen (aandacht, waarnemen etc.)
  • ‘shouting demons’ : meest actieve hersen-module wint
  • geen centraal punt (geen ‘Cartesisch theater’, geen homunculus)

• huidige gedachte: bewustzijn is …
  • noodzakelijk voor doelgericht gedrag (plannen, kiezen)
  • gradueel (onbewust vs. bewust)
  • beïnvloed door emoties (motivatie), aandacht, korte-termijn geheugen
  • gebaseerd op (het resultaat van) ‘slim’ gebruik van eenvoudigere systemen in de hersenen (modules)
  • soms pas duidelijk na de relevante hersenactiviteit

• is het bewustzijn mogelijk met een ander lichaam?
  • experiment in de jaren 70 door Dr. Wright: Ja

• Dualisme(o.a. Galilei, Descartes)
  • geest en materie zijn verschillende ‘substanties’, verbonden via de pijnappelklier (=pineal gland/ epifyse) (dualistisch interactionisme)

o.a. in het Christendom: ziel

• moderne fysica (wet van behoud van energie):

er kan geen informatie (=energie) uitgewisseld worden met een ‘immateriële geest’

• alternatief is monisme, drie vormen:
  • materialisme: mentale processen bestaan niet, zijn allemaal materiële (chemische, fysische) processen
  • mentalisme (Locke): de wereld bestaat alleen in onze geest

solipsisme : alleen ik ben bewust

• identiteitspositie: mentale processen en hersenprocessen zijn verschillende beschrijvingen van hetzelfde fenomeen
• monisme is niet bewezen maar ligt voor de hand én leidt tot interessante

• geest is hersenactiviteit (‘the mind is what the brain does’)

1. fysiologische verklaring: gedrag en betrokken lichamelijke activiteit (bv. hersenactiviteit)

( het mechanisme)

• bv. rol van hormonen: testosteron doet hersengebied in mannetjesvogels groeien
• auto’s gaan vooruit omdat er een motor in zit die benzine omzet in beweging

1. ontogenetische verklaring: beschrijft hoe (individueel) gedrag zich kon ontwikkelen

(genen, voeding, ervaring)

( ontwikkeling en leren)

• bv. zang in vogels: aanleren was mogelijk door aangeboren eigenschappen; agressie vanwege aanleg en/of opvoeding
• auto’s gaan vooruit omdat er in de fabriek motoren zijn ontwikkeld die er ingebouwd zijn

1. evolutionaire (fylogenetische=afstammings-) verklaring: historische ontwikkeling van gedrag

(ontwikkeling van de soort: overleven)

• bv. gelijke zang in verwante vogelsoorten: nakomeling van dezelfde voorvader; oogbolreflex; verlegen mannen planten zich minder goed voort
• [ooit: ‘ontogenese recapituleert de fylogenese’ (=fout!)]
• auto’s zijn ontstaan doordat een uitvinder op het idee kwam om een paard te vervangen door een stoommachine

1. functionele verklaring: doel van bepaald gedrag

( ingebakken aanpassing aan de omgeving)

• bv. zingen van mannelijke vogels geeft betere voortplantingsmogelijkheden; agressie om de baas te kunnen zijn, aanzien te krijgen
• auto’s zijn ontwikkeld omdat sneller verplaatsen geld oplevert

 hoe verantwoordelijk zijn we eigenlijk voor ons gedrag?

Multi-disciplinair:

cognitieve neurowetenschappen:

• biologische psychologie
  • biologische verklaring van (menselijk) gedrag en ervaring

bv. waarnemen, handelen, emotie, motivatie)

• wetenschappelijke (=getoetste) modellen

bv. de rol van de temporaal cortex bij taal

• neuropsychologie
  • pathologie (ziekteleer)

bv. ziekte van Parkinson, gevolgen van hersenbloedingen

• functieleer (= cognitive psychology = experimental psychology)
  • ‘puur’ gedragsonderzoek, geen directe relatie met het
  • verantwoordelijke ‘neurale substraat’

bv. aandacht & opvallendheid

 inzicht: voorspellen

begrip, diagnose, behandelen

• cognitieve (neuro-)ergonomie
  • toepassing bij ontwerp en evaluatie werkomgeving

bv. interactie met mobiele telefoons

• “Biological psychology is the most interesting topic in the world”

• ‘Psyche’
  • Griekse mythologie: de sterfelijke vrouw van Cupido
  • Venus (Cupido’s moeder) gaf Psyche moeilijke taken die voldeed ze zeer toegewijd en intelligent

• Aristotelis: iedereen heeft een ‘psyche’ = immaterieel

(hersenen voor bloedkoeling!)