• ovulatie (periovolutaire periode, ca. 14 dagen voor menstruatie)
  • maximale vruchtbaarheid
  • gedrag

- groter libido

- snellere discriminatie geslacht (van foto’s)

- voorkeur voor meer mannelijke gezichten (bij niet-pilgebruikers); direct voor/tijdens menstruatie (luteale fase): voorkeur voor meer vrouwelijke mannengezichten

• de anticonceptiepil
  • bevat oestrogenen en progesteron
  • dubbele werking (combinatie pil)

- inhibeert FSH en LH productie  geen ovulatie (geen eitje)

- verstevigt uterusslijm  moeilijkere toegang tot uterus voor spermacellen en moeilijkere innesteling eitje

• testostoron verhoogt (ook bij vrouwen) libido
• oxytocine (hypofyse): weeën, melkproductie, band (met kind, partner)
  • productie versterkt door orgasme

• hypofyse – hypothalamus – eierstokken
  • regelen samen de menstruele cyclus
  • hypofyse: follikelstimulerend hormoon (FSH): groei van follikel in eierstok

follikel produceert oestradiol

anterieure hypofyse produceert luteïniserend hormoon (LH)

FSH & LH: follikel laat het eitje los (ovulatie)

• rest v.d. follikel (= ‘corpus luteum’) produceert
  • progesteron

- bereid uterus voor: slijmvlies

- stopt LH productie

• zonder bevruchting: menstruatie = uitscheiding van het slijmvlies (kost ca. 50-150 ml bloed)
• bevruchting: oestradiol & progesteron productie stijgen

• geslachtshormonen (algemeen)
  • vergroten de gevoeligheid van de geslachtsdelen
  • beïnvloeden menselijk sexueel gedrag (minder dan bij dieren)
• testosteron
  • concentratie correleert met opwinding, zoeken sexpartners
  • hoogste concentratie ~ 15-25 jaar
  • verkrachters hebben geen abnormaal hoge concentraties maar concentratieverlaging helpt wel (beweging, dieet: niet
• erectie
  • testosteron stimuleert stikstofoxide (NO) in hypothalamus en penis  ontspant/spant circulatiespieren in de penis  versterkte bloedtoevoer, verminderde bloedafvoer
• impotentie (erectiele disfunctie)
  • bij 16% van de mannen boven de 18; 50% boven de 70
  • niet vanwege afwezigheid testosteron (injecties kunnen wel sexueel gedrag stimuleren)
  • veelal slechte bloedcirculatie, neurologische problemen, drugs/medicijnen (bv. tegen hoge bloeddruk), stress (zelfvertrouwen)
  • behandeling impotentie

- pillen: viagra (sildenafil) verlengt effect van NO (maar vergeet behandeling bij slechte bloedcirculatie niet)

- injecties: o.a. papaverine (vasodilatatie)

• ‘van geest naar lichaam’ via hypofyse
  • hypothalamus  hypofyse  vele andere klieren

• hypofyse delen
  • anterieure hypofyse (adenohypofyse) bestaat uit klierweefsel
  • posterieure hypofyse (neurohypofyse): scheidtoxytocine en vasopressine in bloedbaan af onder neurale controle van de hypothalamus

• hypothalamus kent geslachtsverschillen
  • vrouwen: hypothalamus kent maandelijkse cyclus via hormoonafgifte
  • mannen: SDN (sexual dimorphic nucleus, in de anterieure hypofyse)

- stuurt mannelijke sexualiteit

- groeit door testosteron