• A kan zowel oorzaak als gevolg zijn van B
• Analyse onderdelen van verschijnsel leveren onvoldoende inzicht op in functioneren van complexe geheel.

(systeembenadering) afwijkend gedrag geen individuele stoornis maar intermenselijk probleem (interactie individu/sociale omgeving):

• Net als psychoanalyse, oorsprong in klinische praktijk.
• Algemene systeemtheorie, systeem is samenhangend geheel objecten en relaties tussen die objecten (reactie op reductionisme, eenduidige relatie tussen oorzaken en gevolgen).
• Bijwerkingen individuele behandeling (patiëntsubstitutie/terugval patiënt) verklaren door individu te zien als onderdeel van gezinssysteem te kunnen verklaren.
• Geheel is meer dan som der delen en syteem heeft doorlaatbare grenzen (uitwis-seling met omgeving). Syteem bestaat uit subsystemen en tegelijkertijd is het onderdeel van grotere systemen (verandering in deel systeem of in relatie tussen delen heeft invloed op functioneren van andere delen systeem en systeem als geheel)
• Gedrag van elk gezinslid is afhankelijk van en beïnvloedt gedrag van andere gezins-leden: (wederzijdse beïnvloeding.)

opleiding psycholoog, behavioristische traditie, concludeerde dat behavioristische dierpsychologie en ook psychoanalyse tekort schoot. Deze theorieën over menselijke beperkingen, gingen voorbij aan rijkdom menselijke mogelijkheden.

(bezwaar tegen wat ze niet bestudeerden) Hij formuleerde positieve motivatietheorie die tekorten en vooral ook uitzonderlijke grote prestaties kon verklaren.

Maslow bekend door hiërarchie van motieven tot handelen:

• Aantal basisbehoeften (aangeboren) die gedrag (aangeleerd) motiveren en sturen
• Doorgaans streven naar behoeften hoger niveau, als lagere (gedeeltelijk) vervuld zijn
• Hoe lager behoeften in hiërarchie hoe sterker behoeften (top vaak niet bereikt, is het minst sterk en gemakkelijk afgeremd door ongunstige omgevingsfactoren)
• Geeft aan wat er gebeurd bij slagen maar ook bij niet slagen:
  • Veiligheidsbehoefte sterkst bij kinderen maar ook bij neurotische volwassenen (bovenmatige behoefte aan structuur)
  • Onvermogen bevredigen saamhorigheid/liefde is belangrijke oorzaak emotionele problemen
  • Niet voldoen aan competentie en erkenning dan gevoelens minderwaardigheid en hulpeloosheid
  • Persoonlijke vermogens niet volledig gebruiken, terwijl overige behoeften in voldoende mate zijn vervuld, zou rusteloosheid en frustratie tot gevolg.

Kritiek:

• Niet iedereen gedraagt zich volgens hierarchie (volgorde niet voor iedereen dezelfde)
• Prioriteit van verschillende behoeften kan veranderen
• Vooral zelfverwezenlijking hoogstaande personen (Albert Schweitzer en Abraham Lincoln) zo hoopte hij meer te weten te komen over hogere, specifiek menselijke kwaliteiten. Duidelijke reactie op behaviorisme, bestudeerden vooral eenvoudig menselijk gedrag, naar analogie (ratten) Theorie kreeg zo elitair aspect.

Positieve psychologie (seligman), geïnspireerd door Rogers en Maslow, doel is sterke punten te stimuleren en verder uitbouwen, wil met nadruk sterke kanten aanvulling zijn op betsaande (klinische) psychologie:

• Empirische inslag (in tegenstelling tot andere humanistische theorieën) hierdoor zijn ideeën en methoden goed toetsbaar en classificatiesysteem ontwikkeld (zou aanvulling moeten worden DSM-IV TR)
• Interventies blijken behoorlijk effectief te zijn en kan bijdrage leveren aan preventie (stimuleren sterke eigenschappen buffer ter bescherming tegen psychopathologie) en behandeling psychopathologie (toepassingen in therapie nu vaak geschaard onder niet-specifieke effecten)

KRITIEK: Tyranny of the positive attitude kan onbedoelde negatieve gevolgen hebben. Door negatieve emoties als problematisch te zien (dus vermijden) en dat diegene die niet gelukkig zijn (vele met psychische stoornis) zelf verantwoordelijk worden gehouden of zichzelf verwijten maken in dat opzicht.

Slotbeschouwing

Rogeriaanse therapeuten, laatste jaren ook meer aandacht voor psychopathologie.

Tegenwoordig zijn cliëntgerichte benaderingen dikwijls combinatie van Rogeriaanse opvattingen en ideeën uit andere benaderingen binnen de (klinische) psychologie (bijvoorbeeld cognitieve psychologie, systeemtheorie en gedragtheoretische opvattingen)

• therapeut zich maximaal inleven in denk- en gevoelswereld cliënt. Laten merken dat hij gedachten en gevoelens meebeleeft alsof ze van hemzelf waren.

Voldaan aan 3 voorwaarden, voelt cliënt zich veilig en kan hij langzaamaan steeds meer ervaringen die hij voorheen niet mocht hebben, tot zijn bewustzijn toelaten. Meer positieve zelfwaardering ervaren en zichzelf accepteren (zelfacceptatie) zoals hij is (goede en slechte kanten) Hierdoor ontstaat realistischer zelfbeeld. Proces zelfverwerkelijking kan weer op gang komen en betere omgang met anderen.

Humanistische theorieën, bezwaar tegen natuurwetenschappelijk bestuderen wet-matigheden menselijk gedrag. Rogers, mogelijk beïnvloed door opleiding landbouwkun-dige, dacht daar anders over; aandacht voor unieke en subjectieve beleven persoon ge-combineert met helder onderzoek met objectieve uitkomsten.

Rogers had gewoonte om, met medeweten/instemming, geluidsopnamen te maken van therapiegesprekken en proces tussen therapeut/cliënt van alle geheimzinnigheid te ontdoen. Voordien schreven therapeuten Freud, Jung en Adler over therapieën. Echter altijd subjectieve selectie/interpretatie van wat er in therapiebijeenkomst gebeurde.

Onderzoek op basis van geluidsopnamen (bevestigen succes/effectiviteit therapie):

Inhoudsanalyse systeem waarin uitingen cliënt worden gerangschikt, bijvoorbeeld van weinig persoonlijk tot zeer persoonlijk, of van weinig gevoelstoon tot veel gevoelstoon. Vervolgens uitingen beoordeeld die cliënt in opeenvolgende therapiebijeenkomsten had gedaan. Bij succesvolle therapie een toename van persoonlijke gevoelsuitingen.

Q-technique. Client krijgt stapel kaartjes met daarop een uitspraak. Gevarieerd naargelang de thema’s die in behandeling van belang zijn. Kaartjes volgens bepaalde methode verdeeld over aantal bakjes (van toepassing…….helemaal niet van toepassing)

Therapie effectief, dan zijn verschillen tussen zelfbeeld en zelfideaal (zoals blijkt uit verdeling kaartjes), aan het einde van de therapie kleiner dan aan het begin.

Kritiek theorie Rogers:

• Psychoanalytische, naïef aandacht zozeer te richten op bewuste processen in persoon en op wat deze daar zelf over zegt. Door werking onbewuste invloeden is persoon geen betrouwbare bron van informatie over wat er in hem omgaat.

Rogers onderkent dit wel, begrip subceptie (ook rol niet-bewuste factoren)

• Te weinig aandacht voor psychopathologie en voor specifieke inhoud problemen. Gaat niet zozeer om oplossen specifiek probleem, maar cliënt helpen zich te ontwikkelen om probleem en toekomstige problemen, geïntegreerd te kunnen verwerken. Weinig geïnteresseerd in oorsprong problemen. (dus niet in verleden maar heden)

Deze kritiek van o.a. psychoanalytici.

• Leertheoretici menen vanuit behavioristische achtergrond dat belang externe correctie en stimulering van leerproces werd verwaarloosd. Volgens hen niet voldoende als persoon inzicht verwerft in eigen functioneren en kunnen vele dat inzicht ook niet zelf gebruiken om gedrag te veranderen.
• Therapie vooral geschikt bij mensen met meer dan gemiddelde ontwikkeling en intelligentie en goed vermogen om gedachten/gevoelens te verwoorden.
• Niet iedereen komt toe aan zelfverwezenlijking (maslow)

Andere humanistische theorieën: andere humanistisch-psychologische auteurs, vaak uitwerkingen theorie van Rogers, soms in min of meer extreme therapievormen.