Alle levensbeschouwingen = materieel veruitwendigd (symbolen, afbeeldingen, gebouwen)

■ Heilige plaatsen

• Magnetische kracht  mensen willen er naar toe
• Collectieve beleving (cruciaal!)
• Fysische eigenschappen (natuur/cultuur) = belangrijk
• SOMS ontlenen heiligheid aan (mythologische) gebeurtenissen / bewaarplaats / pas door heiligheid zelf bijzondere handelingen uitlokken

■ Christendom

• Aanvankelijk: heilige plaats  cultusplaats voor liturgie
• Verering martelaren/heiligen  op cultusplaats relikwie  heilig
• Plaatsen = blijvende getuigen van de aanwezigheid van heilige mensen
• Christenen naar toe getrokken  ‘zo dicht mogelijk zijn’

■ Tastbare vorm van religie

• Gelovigen kunnen niet zonder
• Aanrakingen, overnachtingen,..
• Reis loopt vaak ook over pad dat zelf heilig is (vb. Santiago de Compostella)
• Pad lijdt nooit rechtstreeks tot hart, altijd via omweg (vb. 3x rond)
• Zoeken van een souvenier (markering van keerpunt in leven)
• Fysieke aanwezigheid met heilige plek dwingt eerbied af

Gelovigen verwachten dat ook niet-gelovigen dit een heilige plek vinden en voorschriften in acht nemen

1) Organisatie, verspreiding, werking verbeteren + oplossen praktische problemen

 contigent (≠ wezenlijk voor levensbeschouwing zelf)

2) Noodzakelijke schakel mens – bovennatuur

 essentieel onderdeel levensbeschouwing zelf

3) Controlerende en bewakende instantie inzake orthodoxie & orthopraxie

 belangrijke schakel in overlevering van traditie

• Afhankelijk van begrippen en symbolen (geen privé-taal, geen privé-religie)
• Brengen zeer verschillend denkende mensen samen
• Kan een sterk groepsgevoel creëren  soms eenheid institutioneel vastgelegd
  • Vb. de kerk
  • Soms veel minder  vb. hindoes, islam,…

Standaardvisie sluit niet uit dat moraal historisch sterk verweven met godsdienst

■ Ethische intentie en motivatie

• gelovigen kennen een soort motivatie waar niet-gelovigen niet op kunnen terugvallen (Origenes tegen Celsus: ook gods wil kunnen kennen, maar bij christenen kracht om gods wil ook uit te voeren)
• ≠ enkel religie kan motiveren
• MAAR gelovigen alvast voldoende redenen om moreel te handelen
• Geloof moet om authentiek te zijn, geïncarneerd worden in een praxis
• Impuls van geloof zorgt soms voor ‘meer’  vb. christenen: agapè (excessieve naastenliefde die geen voltooiing kent, vijanden beminnen,…)

■ epistemologische/pedagogische rol  epistemologische afhankelijkheidsthese

• Sterke versie
  • Tussenkomst van de godsdienst = noodzakelijk
  • Eindige vermogens mens  hulp nodig van buitenaf om morele te wijzen
  • Klassieke hulpbronnen: schrift, clerici, geloofstraditie, openbaring
  • Zwakke versie
    • Godsdienst & openbaring ≠ enige wegen tot morele inzichten
    • Thomas van Aquino: zowel geloof als rede leiden tot moreel inzicht