De opvatting hierover met het meeste krediet: demografische crisis van 1300 zette een lange fase van economische contractie in gang

• middeleeuwse samenleving = overwegend agrarische samenleving die werd beheerst door een cyclische afwisseling van seculaire trends. (Gaat terug op Malthus’ “ Essay on the Principle of Population” uit 1789)
• David Ricardo had een theorie die steunde op 2 economische wetmatigheden:

- de wet van de afnemende meeropbrengsten

- grondrentetheorie

=> Ricardo tov Malthus: eerste vorm van kritiek van neomarxisme (surplusextractie) tegen neomalthusiaanse visie.

Pest 1347-1351: ruim 1/3 van de bevolking stierf.

Kenmerken

- veroorzaakt door de bacterie Yersinia Pestisà bevindt zich in het maag- en darmkanaal van vlooien die weer parasiteren op knaagdieren, bv ratten.

- Gevaar voor de mens ontstaat wanneer de knaagdieren uitsterven en de vlooien op mensen overspringen..

- Er bestaan 3 vormen: Builenpest, longpest en septische pest.

Oorsprong

- kent een pandemische vormà dit wil zeggen dat de bacterie eeuwenlang op het Euraziatische continent blijft bestaan.

- pest in 1347 was overgebracht van de Krim naar het mediterrane gebied.

- In de zomer van 1348 was het hart van Europa besmet.

- 1350: Rusland is getroffen.

Opvallend

- dunbevolkte gebieden werden net zo hard getroffen als dichtbevolkte metropolen.

- Toch landstreken gespaard gebleven. Sommige steden deden veel om de pest tegen te gaan: maatregelen als quarantaines en sanitaire maatregelen.

Pre-industrieel tijdperk à voedselschaarste is een met regelmaat terugkerende nachtmerrie.

1315 – 1317

beruchte hongersnood. De oorzaak hiervan was de reeks ernstige misoogsten in drie opeenvolgende seizoenen:

- Hardst getroffen: de stedelijke bevolking die voor aankoop van voedsel op de markt aangewezen waren.

- Enorme stijging van de graanprijzen.

- Ook het platteland kende schaarste en de boeren zelf leden ook honger => Gevolg: boerderijen werden verkocht of boeren leenden geld tegen woeker.

- Er ontwikkelde zich in deze periode een sterke staatsmacht.

• Het effect van de hongersnood is duidelijk: een extra sterfte van 7 %.
• de hongersnood is gevolgd door een kleine babyboom. De effecten op lange termijn zijn echter moeilijk te schatten.

Opvatting W.C. Jordan

de verzwakte kinderen waren extra vatbaar voor de pest. Deze stelling kan echter verworpen worden: In Zuid-Europa ook zo veel doden, terwijl de pest daar niet is toegeslagen.

Aanvankelijk zocht men vooral naar invloeden van dit humanisme in de vergelijkbare, verstedelijkte gebieden zoals de Nederlanden. Toch waren het vooral de universitaire netwerken en de persoonlijke contacten tussen intellectuelen die het gedachtengoed verspreidden.

In conservatieve kringen stuitte het propaganderen van de heidense antieke deugden uiteraard voor bezwaren. In universitaire programma’s zijn ze dan ook niet kunnen doordringen.

Omgekeerd wilden enkele noordelijke humanisten dan weer de studia humanitatis aanwenden om noodzakelijk geachte hervormingen door te voeren binnen de Kerk. Luther was uiteraard één van de radicaalste onder hen, hoewel hij geen echte humanist was.

Ook Erasmus kwam tot gelijkaardige conclusies. De basis van het geloof was volgens hem het persoonlijk, door innerlijke ervaring gedreven godsvertrouwen. Zijn meest gevreesde wapen, de satire, liet hij op de Kerk los in Lof der Zotheid.

Hij was echter meer voor een renaissance dan voor een reformatie, en distantieerde zich wijselijk van Luther na 1520. Beiden hebben dan weer wel gemeen dat ze gebruik konden maken het nieuwe medium: de drukpers.