2 betekenissen

door Europese ontdekkingsreizen wel een verandering v.h. wereldbeeld à in 2 betekenissen:

• geografische inzichten (via kaarten) groeiden op grond v. toenemende ervaringskennis v. zeevaarders à atlassen v. Ortelius & Mercator à veranderden beeld van de globe
• het beeld v.e. fundamentele renaissance werd krachtig uitgedragen door de contrareformatische scholen (jezuïeten) & protestantse gymnasia

Opmerkingen

- beide stelsels zondigden aan zelfoverschatting: wetenschappelijke filologie is toch pas in 19^de eeuw werkelijk op niveau gekomen dat beantwoordt aan de huidige standaarden

- zonder kopieerarbeid v.d. Middeleeuwse monniken, vertaalwerk Iberische geleerden en nieuwsgierigheid franciscanen & dominicanen zouden vele antieke geschriften nooit voor ons bewaard gebleven zijn

- aan de universiteiten handhaafde men echter nog steeds middeleeuwse methoden en concepten à nog steeds autocritas van antieke geleerden

- grondlegger moderne anatomie, Andreas Vesalius: 1543: publicatie studie v.d. menselijke anatomie waarin de fouten van Galenos werden aangetoond à tegenwerking à moest ontslag nemen aan universiteiten v. Leuven, Padua, Pisa

- vanaf 12^de eeuw kwam kolonisatie overzee op gang rond Midd. Zee, Oostzee, Ierse Zee

- mid. 13^de eeuw: speurtocht naar verbindingen met Verre Oosten (over land & zee)

- ontdekkingreizen langs Afr. Kusten later over de oceanen liggen in het verlengde v. deze sinds eeuwen gegroeide expansionistische dynamiek à Columbus, Vasco da Gama

- ontdekkingstochten hadden nog enkele decennia effecten op de Europese economie

- economische groei v. 16/17^de eeuw = geen doorbraak naar nieuw systeem maar het hoogste stadium v.d. pre-industriële samenlevingen.

LET OP!

men kan niet zomaar zeggen dat Europa toen een hoger ontwikkelingspeil had bereikt dan China, Japan e.d.

=> W – Europa bleef tot de industrialisatie niet meer dan 1 v.d. hoogst ontwikkelde agrarische samenlevingen in de wereld (hooguit meer initiatieven naar andere continenten = voorsprong of tekort?)

vanuit perspectief v.d. ME kunnen innovaties v.d. 15/16^de eeuw beter omschreven worden als graduele versnellingen dan als radicale breuken (o.a. de boekdrukkunst[1])

XIII: schriftcultuur

- vanaf 13^de eeuw toename gebruik v.h. schrift

- gebruik v. volkstaal zodat meer mensen deel hadden a.d. schriftcultuur

- perkament enkel nog voor luxeboeken

- aanhoudende groei mogelijk door goedkoper papier (boekjesverspreiding Moderne Devotie)

Mediarevolutie??

boekdrukkunst heeft de verspreiding v. politieke, religieuze & wetenschappelijke opvattingen aanzienlijk bevorderd, maar toch was het niet de techniek zelf die deze mediarevolutie teweegbracht

→ eerder de sterk toegenomen vraag naar devote lectuur om stil te lezen (door behoefte aan meer geïndividualiseerde geloofsbeleving)

→ volgens Uwe Neddermeyer is productie handgeschreven boeken 2 keer x10 gegaan tijdens de late Middeleeuwen

→ nood aan efficiëntere productiemethoden!

begrip ‘lange 16^de eeuw’ (1450-1650) à = tijd v. groei, expansie & innovatie => deze visie wordt ondersteund voor demografische & economische indicatoren:

- pest had nu minder desastreuze effecten dan voorheen + Europese bevolking groeit weer

- men had geleerd om te gaan met besmettelijke ziekten en kon ze beter indammen

- bevolkingsgroei mede mogelijk door verdere invoering intensieve landbouwmethoden (ook in niet – voorsprongsgebieden) + makkelijkere regelmatige grootschalige graan - aanvoer door grote scheepcapaciteit

- veralgemening v. begrip ‘lange 16^de eeuw’ gaat wel voorbij aan regionale verschillen die tot i.d. 20^ste eeuw zeer aanzienlijk zijn gebleven

- Balkan & Hongarije lijden onder Osmaanse veroveringsoorlogen

- vanaf 1494 crisis in N/Mid.-It. door aanhoudende oorlogvoering op hun grondgebied = een oorzaak v.d. verschuiving v.h. economisch leiderschap naar Noordzee (16^de e)

- voor dit begrip is dus hoofdzakelijk het economische gezichtspunt bepalend