De tweede Industriële Revolutie

- Vooral in de Eerste Zone

- Technologische innovaties (elektriciteit, verbrandingsmotor, petrochemie, explosieven, telefoon, radio, uitbreiding sporennet)

- Veranderd consumptiepatroon (ook voor de gewone consument)

- Amerika: pionier ivm bandwerk

- Duitsland: grootste producent van Europa (ipv GB en BE)

Vrijhandel

- GB

- als motor (afschaffen Corn Laws)

- Ook Napoleon III stapt in dit systeem

- Raar want tegen het (toen dominante) nationalisme

• ^§ Strookt wel met het imperialisme

- Focus op import van ruwe materialen en voedsel

- Export alleen kon de import niet betalen

- “Onzichtbare export”: verscheping, verzekeringen en intrest op uitgeleende bedragen

Export van Europees kapitaal

- Investeren in landen waar expansie mogelijk was (vooral VSA)

• ^§ Aandelen kopen van bedrijven die daar gevestigd waren
• ^§ Geld lenen

- Vooral door rijke burgerij

- Grootste kapitaalexport door GB, Frankrijk en DE

De Goudstandaard

- Balans tussen de verschillende munten te stabiliseren (VOORDEEL)

- Universeel aanvaard (VOORDEEL)

- De hoeveelheid goud bepaalt de marktprijs ervan en dus de waarde van geld (NADEEL)

- Goudschaarste was nadelig voor de gewone man (leven wordt duurder)

- GB als eerste dit systeem ingevoerd

1. ^§ Pond als belangrijkste munt

Gemondialiseerde economie

- Eerste Zone: produceert industriële producten, bezit kapitaal

- Tweede Zone: levert grondstoffen, koopt industriële producten

- Concurrentie  (producenten van dezelfde producten)

^§ Druk op de economie 
^§ Bij een economische crisis (prijzen ) in een deel van een zone wordt de gehele wereldeconomie verplicht de prijzen te doen dalen

- Zwakheid van het ongereguleerde kapitalsme

^§ Werkloosheid  (door besparingen)
^§ Afwisselende hoogte- en dieptepunten

- Iedereen wordt dus meer kwetsbaar

• ^§ Implicaties op de politiek (door economische onrust)
• ^§ Overheden trachten de vrijhandel steeds meer te reguleren

 protectionisme

Veranderingen in organisatie: kapitaalconcentratie

- ° Grote corporaties

^§ Verschillende economische processen onder één bestuur (“Verticale integratie”)

 van ontginning tot afgewerkt product onder één corporatie

- “Horizontale integratie”

^§ Verschillende branches onder één “trust” of “kartel”

 zich beschermen tegen fluctuaties van de markt

- Hierdoor: kapitaalconcentratie

- Meer stabiliteit (prijzen, werkgelegenheid)

^§ Niet per se betere lonen

Demografische groei

- Wereldwijd

- Oorzaken:

• ^§ Einde van een periode van burgeroorlogen in Europa
• ^§ Stabiele regimes in China en Japan
• ^§ Britse regime in India

- Uitzondering: Afrika

• ^§ Slavenhandel

Europa

- Medische doorbraken (ivm epidemieën)

- Technische innovaties (landbouw)

- Voedseltransport 

- Bevolking X4 (ongeveer 1/3^e van de wereldbevolking)

Stabilisatie in Europa

- Geboortecijfer 

• ^§ Anti-conceptie
• ^§ Laat huwelijk
• ^§ Versnippering via erfopvolging (Code Napoleon) tegengaan

 belang van economische welvaart van de kinderen

• ^§ Stadsleven: plaatsgebrek
• ^§ Kinderarbeid beperkt

 Kind brengt niet meer op

- Nog steeds globale groei door hogere levensverwachting

Groei van de steden en het stadsleven

- Fenomenale groei van de steden

• ^§ Migratie naar de steden
• ^§ Invloed spoorwegen (bereikbaarheid, voedseltransport)

- Leven is anoniem

- Publieke opinie (+ openheid voor nieuwe ideeën)

- Verspreiden socialisme en nationalisme

Migratie uit Europa

- Vooral trans-Atlantisch (VSA)

• ^§ Belang ivm verspreiding van Europese politieke, sociale, religieuze en sociale tradities

- Andere:

• ^§ Aziatisch Rusland, Zuid- Amerika

- Oorzaken:

• ^§ Migranten waren welkom (arbeiders) (PULL)
• ^§ Mogelijkheid ver te reizen (trein, stoomschip, lagere prijs) (PUSH)
• ^§ Hoop op materiële verbetering (PUSH)
• ^§ Politieke redenen na 1848
• ^§ Liberalisme: vrijheid om te verhuizen

De eerste zone

- West-Europa en VSA

- Concentratie van wetenschap

- Grondwettelijke en parlementaire regeringen

- Liberale, humanitaire, socialistische, reformistische bewegingen

- Laag sterftecijfer

- Hoge levensverwachting

- Hoge graad van geletterdheid

- Hoge arbeidsproductiviteit

De tweede zone

- Ierland, Spanje, Italië, Oost-Europa

- Agrarisch

- Hoger sterftecijfer

- Lage levensverwachting

- Lage graad van geletterdheid

- Kleinere arbeidsproductiviteit

De derde zone

- De rest van de wereld

- Door de eerste zone gedomineerd

Superioriteitsgevoelens in Europa

- “Europese landen” + VSA + Canada + Australië + Nieuw-Zeeland

• ^§ Zien zichzelf als “meest geciviliseerd”

- Verspreiden van civilisatie als legitimering voor imperialisme

Idealen

- Iedereen dezelfde sociale ideeën

- Materialistisch: hogere levensstandaard

- Kennis: wetenschap

- Moraal: christelijke moraal (doch geseculariseerd en gescheiden van de religie zelf)

Indexen voor de mate van vooruitgang van een samenleving

- Sterftecijfer

- Kindsterfte

- Levensverwachting

- Geletterdheid

- Arbeidsproductiviteit