Non-verbale communicatie is minder controleerbaar en onthult de werkelijke emoties, gedachten,…

Bij tegenspraak tussen de verbale en non-verbale tekens: ontvangers zullen het non-verbale gedrag van de zender als uitgangspunt nemen

• Leakage = het non-verbale gedrag laat ware emoties, bedoelingen uitlekken.

Non-verbaal gedrag kan ook gestuurd en gecontroleerd zijn:

Bv: voormalige premier van Groot-Brittanië (spindoctors geven advies op vlak van kleding, spraak, enz om andere effecten te verkrijgen)

Fylogenese = ontwikkeling van de soort:

• Non-verbale communicatie komt historisch gezien op de eerste plaats:
  • Eerste mensen communiceerden zoals primaten nu (via geluiden, lichaamstaal,…)
  • Vanaf bepaalde schedelomvang: ontstaan van taal

Otogenese = ontwikkeling van het individu:

• De non-verbale communicatie gaat de verbale communicatie vooraf (baby)

Interactie tussen verbale en non-verbale communicatie:

Non-verbaal kan verbaal:

• Vervangen
• Herhalen
• Tegenspreken
• Aanvulen
• Accuenteren
• Reguleren

Eerste indrukken

Belangrijk kenmerken, intenties en attitudes van anderen te kennen

Bij eerste ontmoeting geen persoonlijke vragen of persoonlijke informatie (verbaal), wel non-verbaal. (geslacht, sociale klasse,…)

Relationele informatie

Non-verbale tekens verschaffen ons relationele informatie (hoe verloopt interactie en wat denken anderen van ons)

Mehrabian (1971): elke interactie 3 soorten van relationele boodschappen:

• Mogen:
  • Gelaatsuitdrukkingen, oogcontact, nabijheid,…
  • Iemand die je leuk vindt, onbewust, nabootsen in gedrag
  • Status:
    • Houding, gebaren, aanrakingsgedrag, nabijheid en tentoongespreide objecten
    • Meeste plaats innemen, meest initiatief nemen tot aanrakingen, meest op zijn gemak = hogere status
    • Responsiviteit:
      • Aantal gespreksbijdragen, hoeveel gebaren, veranderingen in gelaatsuitdrukkingen
      • Men kan dit ook vragen maar dat is erg ongebruikelijk

Emoties uitdrukken

Non-verbale communicatie is efficiënter in het communiceren van emoties: menselijk contact is belangrijk en men heeft er behoefte aan.

Verbale communicatie is belangrijk om over abstracte dingen in verband met onze omgeving en de intenties die we hebben ten opzichte van de omgeving te kunnen communiceren.

Non-verbale communicatie kan onbedoeld zijn

Is niet/minder gecontroleerd.

(teleologie: informatief gedrag, geen communicatie)

Minder gecontroleerd: mensen gaan er vaker op af, dan op de verbale tekens.

In andere gevallen wel bewust.

Non-verbale communicatie bestaat uit verschillende codes

Non-verbale systeem bestaat uit een aantal afzonderlijke codes.

Men moet weten hoe ermee te werken en hoe ze te coördineren.

Samenwerken = versterken boodschap

Tegenspreken = zorgen voor verwarring

Figuur 20

Non-verbale communicatie is onmiddellijk, continu en natuurlijk

Onmiddellijk:

• Non-verbale tekens zijn (vaak) verbonden aan ons lichaam
• Men kan ze niet uitstellen, ze zijn er automatisch
• Op die manier: men kan niet niet-communiceren

Continu:

• Non-verbale tekens vloeien in elkaar over
• Hebben geen precies begin of einde
• Als men ze probeert te isoleren, verliezen ze aan betekenis
• Betekenis aan hand van context

Natuurlijk:

• Meer natuurlijk en minder arbitrair
• Sommige ook vastgelegd bij conventie (middelvinger) en kunnen verschillen van cultuur tot cultuur

Non-verbale communicatie is zowel universeel als cultureel, aangeboren als aangeleerd

Zowel universeel (aangeboren) als cultureel (aangeleerd).

Bepaalde non-verbale tekens begrijpbaar over de hele wereld.

Ekman en Friesen (1975):

• Aangetoond dat sommige emoties (boosheid, angst,blijheid, verrassing, afkeer en verdriet) dezelfde gelaatsuitdrukkingen genereren in verschillende culturen.
• Men kan non-verbaal communiceren met mensen die hun taal niet spreken.
• Ander bewijs: doof/blind geboren kinderen vertonen dezelfde elementaire gelaatsuitdrukkingen dan mensen zonder die handicap. (= aangeboren)

Opvoeding leert dat bepaalde uitdrukkingen niet passend zijn. Door cultuur en socialisatie kan de uitingsvorm veranderen.

In sommige culturen aangeboren emoties onderdrukken en niet onverbloemd tonen.

• Cultuur kan voorschrijven om de gevoelens in aanwezigheid van anderen niet in de aangeboren vorm te tonen.

Ekman: onderzoek Amerikaanse en Japanse studenten, die beelden met bloederige operaties te zien kregen:

• Niet geobserveerd: beiden afkeer
• Wel geobserveerd: amerikanen: afkeer, Japanners afkeer verbergen door te lachen

Verschillen mannen en vrouwen westerse cultuur:

• Mannen: woede en agressie
• Vrouwen: openlijk verdriet is meer geoorloofd

Onderscheid tussen non-verbaal en verbaal niet altijd even duidelijk.

Bij gesproken taal vaak een non-verbaal onderdeel.

Non-verbale communicatie vaak bij interpersoonlijke interacties.

Trenholm (1999), Wiertzema en Jansen (2005), Van Poecke (2001)