Item gefilterd op datum: december 2012

In Middeleeuwen: waarheid ligt in de bijbel. Niet akkoord? => Erge straffen.

Bij Kant: onderscheidt tussen 2 types kennis die ons moeten helpen vinden waar de waarheid ligt => REIN (kennis)

=> PRAKTISCH (levenswijsheid/moraal)

Vb. Hij heeft een totale afkeer van godsbewijzen.

Reden: kennis steunt op empirische data maar die heb je niet, dus elke vorm van rein vernunft kan niet.

OPGEPAST: door louter ervaring kan je ook niet tot kennis komen volgens Kant. Het is van cruciaal belang dat iets aan onze ervaring wordt toegevoegd.
De bron van die toevoeging ligt in ons verstand en niet in werkelijkheid zelf!

!Voor Kant is praktisch vernunft even belangrijk als rein vernunft, ze zijn evenwaardig voor hem!

=> Volgens Kant is er kennis en is er moraal. Kant is het daarom helemaal niet eens met Hume. Volgens Hume kan je van niets zeker zijn.
David Hume zijn verhaal start bij Descartes die kennis definieert:

Eerste axioma: cogito (notie van ik)

Tweede axioma: uitgebreidheid (notie van de wereld)

Hoe kan je zeker zijn dat wat je denkt zeker is in de wereld?

Je krijgt twee soorten kennis:

Ratio => Causaliteit/het redeneren (te maken met cogito)

Empirisch => kan ideeën opleveren en kan je volgens Hume voortdurend weer afbreken. Volgens hem kan je van niets zeker zijn, we hebben geen wetenschappelijke kennis.

Volgens Kant kan dat niet dat je niets wetenschappelijk kan bewijzen.

Iemand als Newton kan geen ongelijk hebben

Hij stelt dat we een goed inzicht in de wereld hebben.

Vb. Baan van Uranus klopt niet volgens de berekeningen:
sommigen zeggen: dat komt door God

Maar anderen: vinden een tweede planeet, Neptunus, die Uranus haar baan verstoort. (=> goed inzicht in de wereld)

Dus er is kennis volgens Kant

De vraag is dan hoe kennis en moraal mogelijk worden. Kant gaat opzoek naar mogelijkheidsvoorwaarden van een fenomeen:

Kant schrijft onder andere drie boeken die allemaal KRITIK heten:

Wat kan ik weten? => KRITIK DER REINDE VERNUNFT (kennis)

Wat kan ik doen? => KRITIK DER PRAKTISCHE VERNUNFT (moraal)

Wat mag ik hopen? => KRITIK DER REINDE URTEILSKRAFT

* Imannuel Kant is de incarnatie van de saaie professor. Hij blijft heel zijn leven lang op dezelfde plaats, is hyperregelmatig en heel systematisch. Zo wandelt hij bijvoorbeeld altijd rond 16u een toertje rond de kerk.

2 keer doet hij dit niet: - toen hij Emile van Rousseau aan het lezen was.

- toen Franse Revolutie uitbrak (hij steunde dit)

“Er is fundamentele ongelijkheid in samenleving die mensen kapotmaakt.”
NATUURTOESTAND: is fantastisch want mensen zijn fundamenteel gelijk!

STAATTOESTAND: er ontstaat ongelijkheid en die is bedreigend!

Wetten zijn alleen maar nuttig voor de bezitters en schadelijk voor wie niets heeft=> Het sociaal verdrag beschermt nl vooral diegene die veel te verliezen hebben volgens Rousseau.

OPLOSSING: “fraternité, egalité, liberté” => gelijkheid terug herstellen

=> Een sociaal verdrag kan maar rechtvaardig zijn als er juridische gelijkheid is tussen individuen + als reële ongelijkheid beperkt blijft!

Dit wil zeggen: als iedereen iets heeft en niemand teveel!
(Onbeperkt eigendomsrecht is voor Rousseau bron van pure uitbuiting)

* Rousseau is een romanticus die in de Franse Revolutie betekend heeft wat Locke in de Amerikaanse Revolutie was.

1. H: onmogelijk dat mens in natuurtoestand al natuurlijke rechten en plichten zou hebben.

2. H: Rechten en plichten hebben maatschappelijke oorsprong

L: Rechten en plichten hebben een goddelijke oorsprong.
=> de mens bestaat al als individu in zijn relatie tot God nog voor hij in de sociale verhoudingen binnentreedt. God heeft mensen individueel geschapen.

(Dit idee komt volgens sommigen alleen in christelijke cultuur voor waardoor wortels v. modern individualisme in christendom zouden liggen volgens hen)

3. Bij Locke is het onderscheid tussen situatie met en zonder staat minder scherp omdat er sowieso al een natuurlijke orde aanwezig is.

4. H: Leviathan zowel uitvoerende als wetgevende macht!
L: Wetgevende macht en uitvoerende macht zijn gescheiden.

=> Dit zorgt voor spanningen tussen deze twee machten:

- Wetgevende macht is de hoogste macht in de staat, maar wordt onderworpen aan reeds beperkingen die door haar doel worden bepaald. Ze komt slechts van tijd tot tijd eens samen.

- Uitvoerende macht is continu aan het werk en beslissen, maar soms is er geen wet voor handen. Dan kan uitvoerende macht zijn positie misbruiken.

(= PREROGATIEF => de mogelijkheid om op eigen houtje te handelen)

5. Bij Hobbes: Bij conflicten moet de staat zijn macht gebruiken.

Opstand betekent terugkeer naar natuurtoestand waar wet van de sterkste geldt. De sterkste (Leviathan) moet die macht laten gelden. Er is dus geen sprake van recht op revolutie, wat niet belet dat er soms gebeuren.

=> Ene absolute macht wordt dan vervangen door andere absolute macht.

Bij Locke: Revolutie is mogelijkheid, je hebt er recht op wanneer staat/vorst de basisrechten niet respecteert + wanneer ze alle macht naar zich toe trekt.

• Locke zijn voorwaarden voor rechtvaardige oorspronkelijke toe-eigening:

1. De mens is van nature eigenaar van zijn eigen persoon, arbeid van zijn lichaam & al datgene waarmee hij zijn arbeid vermengt.
(deze vw is echter niet echt duidelijk. Bestaat de arbeid die toe-eigening legitimeert uit plukken, rapen of opeten van een appel?)
2. Toe-eigening van natuurlijke goederen vergt geen toestemming van alle gemeenschappelijke gebruikers zolang men deze effectief kan gebruiken.
3. de Lockean Proviso => Private toe-eigening is gerechtvaardigd zolang er nog genoeg en even goed over blijft voor de anderen.
Vb. Zo vond Locke de expansies van Britse kolonies verantwoord omdat de natives hun arbeid niet efficiënt genoeg was en er nog grond genoeg was.

• Voorbeeld: Tragedy of the commons:
• Gemeenschappelijke gebruik van de weilanden zorgde ervoor dat er overbegrazing was omdat de boeren allemaal veel dieren wilden om hun nut te maximaliseren. Dit had dus echter drastische gevolgen voor de weilanden.
  => Door de weilanden in Engeland privébezit te maken kon men overbegrazing voorkomen omdat mensen hun eigen bezit niet vernietigen.
• Locke gaat later deze beperkingen onschadelijk maken:

- doet mensen het geld uitvinden in natuurtoestand wat verspilling tegengaat.
=> sterke ongelijkheid wordt ok, de norm wordt efficiëntie.

Door deze beperkingen zo onschadelijk te maken vindt Locke een manier om grootgrondbezit te verantwoorden.
(Commons vandaag: polen, atmosfeer, maan, zeebodem, ruimte,…)
- een geldeconomie houdt in dat er waarschijnlijk niet langer ‘nog genoeg en even goed’ (=3^de vw) is voor iedereen. Volgens hem is dit geen probleem want productiviteit van een bewerkt stuk grond is hoger dan een onbewerkt stuk + door je arbeid te verkopen kan je hoger loon krijgen dan op gemene gronden.

NATUURTOESTAND/NATUURRECHTEN:

Er zijn aantal rechten waar je vanaf je bestaan recht op hebt, maar ze zijn moeilijk afdwingbaar.

Men bezit de vrijheid om te handelen hoe je wil en vrij te beschikken over je persoon en eigendom zolang je de natuurwet niet overschrijdt.

(= natuurlijk eigendomsrecht op jezelf, je handelen en producten v. je arbeid)

=> Dat mens in juridische verhouding tot zichzelf staat is totaal nieuw idee!

Hoewel mens als rationeel wezen wel de natuurwet kent, kunnen passies hen bedriegen of leiden tot overdreven wraakacties. Daarom:

SOCIAAL VERDRAG:

Doel: hetzelfde als dat van de natuurwet, namelijk het vrijwaren van eigendom van de individuen.

=> De staat moet er voor zorgen dat die basisrechten gewaarborgd en gegarandeerd worden en dat de afspraken nagekomen worden.

De toestand met staat zou beter moeten zijn dan de natuurtoestand, dus gaan individuen een sociaal contract afsluiten.

!Ze creëert wel geen nieuwe rechten, ze verstevigt gewoon die die bestonden!

Er zijn aantal rechten waar je vanaf je bestaan recht op hebt, maar ze zijn moeilijk afdwingbaar.

Men bezit de vrijheid om te handelen hoe je wil en vrij te beschikken over je persoon en eigendom zolang je de natuurwet niet overschrijdt.

(= natuurlijk eigendomsrecht op jezelf, je handelen en producten v. je arbeid)

=> Dat mens in juridische verhouding tot zichzelf staat is totaal nieuw idee!

Hoewel mens als rationeel wezen wel de natuurwet kent, kunnen passies hen bedriegen of leiden tot overdreven wraakacties. Daarom:

• * Tijdens Amerikaanse Revolutie stelt men dat de vorst in Engeland hen basisrechten afneemt. In deze Amerikaanse Revolutie vinden we veel van Locke terug. Zijn ideeën worden door president George Washington opgenomen in de Amerikaanse grondwet.
• - Locke heeft ook positievere visie op de mens dan Hobbes en de problemen van het uitwerken van de Leviathan komen dan bij Locke ook niet terug.

• 1. A&P => mens is van nature bestemd tot ontwikkelen van zijn redelijkheid.
• H => mens wordt door zijn passies geregeerd
• 2. H => verzet zich tegen feit dat staat hoogste goed moet realiseren
• => Het volstaat al als ze grootste kwaad, de anarchie, kan vermijden!
• 3. A&P => mens is intrinsiek sociaal wezen
• H => mensen zijn individualisten, niet geschikt om in maatschappij te leven.

• => ze veronderstelt nl. dat er al een macht zou moeten bestaan als men uit de natuurtoestand wil geraken. Wie in natuurtoestand macht zou afgeven (en dus niet denken aan eigenbelang, wat volgens Hobbes het enige is waar mens aan denkt) riskeert nl. de dood als anderen dit dan niet doen.
• => waarom zou de mens zich onderwerpen aan de staat en geen wapens achterhouden => ze is namelijk passioneel en machtswellustig.