Item gefilterd op datum: januari 2014

Hoofdvraag: Wat is betrouwbare informatie en hoe verkrijgen we die?

Rationalisme en Empiricisme zijn een reactie op voorgaande gebeurtenissen.

Het zijn beiden vooral stromingen die kerk-kritisch zijn.

Tijdsbepaling: 17^e eeuw

Plaatsbepaling: Tijdens de middeleeuwen werd filosofie gedicteerd door het gedachtengoed van Aristoteles, de onfeilbare mening van de Kerkvaders en de alledaagse ervaringen van de mens.

Aan het einde van deze periode werd de macht van de kerk ondermijnt door ontwikkelingen op wetenschappelijke en maatschappelijk gebied. Hierbij moet je denken aan mannen als Galilei en Copernicus, het afstappen van de geocentrische gedachte en het in contact komen met andere culturen door de grote ontdekkingsreizen.

Ook op religieus vlak waren er grote veranderingen zoals de opkomst van Luther en het zat zijn van de bevolking van de misstanden in de Kerk.

Dit alles zorgde voor een sfeer van crisis waarbij alles aan twijfel onderhevig was en een goede voedingsbodem vormde voor het skepticisme.

De condities van filosofie van de communicatie zijn:

• Epistemologisch
• Ontologisch
• Semantisch
• Moraal / Ethiek

De epistemologie is de tak van de filosofie die kennis als haar onderwerp heeft: haar aard en omvang, haar bronnen en veronderstellingen, en de betrouwbaarheid van kennisclaims

Ontologie is de theorie van objecten en haar verbindingen. Ontologie levert criteria voor het onderscheiden van verschillende types objecten (concreet – abstract, existent – non existent, reëel en ideaal, onafhankelijk, afhankelijk) en haar verbindingen (relatie, afhankelijkheden en beweringen)

De semantiek of betekenisleer is een wetenschap die zich bezig houdt met de betekenis van symbolen, waarbij het in het bijzonder de bouwstenen van natuurlijke talen die voor de communicatie dienen ofwel woorden en zinnen betreft.

moraalwetenschap of ethiek is een tak van de filosofie die zich bezighoudt met de kritische bezinning over het juiste handelen. In algemene zin probeert ethiek de criteria vast te stellen om te kunnen beoordelen of een handeling als goed of fout kan worden gekwalificeerd, en om de motieven en consequenties van deze handeling te kunnen evalueren.

De volgende filosofische stromingen worden besproken:

Epistemologie

• Empiricisme (David Hume)
• Rationalisme (René Descartes)

Ontologie

• Idealisme (Immanuel Kant)
• Relativisme (Richard Rorty)

Semantiek

• Common Sense Realisme
• Mentalisme
• Contextualisme
• Semiotics
• Digitale Communicatie

Ethiek

• Utilitarisme
• Deontologie
• Deugdethiek

Filosofie heeft dus:

• Algemeen karakter
• Is vaak fundamenteel
• Uitgewerkt in een systematische en methodologische wijze

VB. als B afhankelijk is van A, dan is A meer fundamenteel

• Plato: “Free yourself from senses and try to understand the world by reason”
• het gaat hier om de tweestrijd tussen de “emperical world” en de “intangible world”
• Criteria en principes zijn nodig om uit de “wereld van schaduwen” te stappen

Plato’s allegorie van de grot (De Republiek)

Gevangen in de grot zien alleen de schaduwen en de horen enkel de echo’s van de werkelijkheid.

• Wereld van de schaduwen vs. Wereld van objecten

Stel: gevangene wordt bevrijd “by force”

• gevangen krijgt veel aanpassingsproblemen

Gevangene zal proberen terug te keren maar zal uiteindelijk de grot verlaten.

• In de grot vs. Buiten de grot

- Gevangene zal proberen de anderen te bevrijden (= revolutie)

- een voor een zullen ze bevrijd worden (= educatie)

Presocratische filosofie (600 v. Chr.)

• Thales: “alles is water”
• Neemt afstand van mythologie en gaat meer naar rede om werkelijkheid te verklaren.
• Holistische benadering
• Principle of all things (everything begins with water, everything consists of water, everything ands with water)

De vorm “alles is …” is vernieuwend voor de filosofie. Het tracht alles terug te brengen tot 1 principe.

↓

Basis van moderne wetenschap

(vinden van structuren en principes)

Thales kan gezien worden als de eerste reductionist.

Wetenschap is reductionistisch (falsificatie)

Thales stelt dat afstand genomen moet worden om structuren te kunnen zien.

Hiervoor dienen fundamentele vragen worden gesteld.

Het verschil tussen filosofie en ideologie is totaal.

Ideologie = een samenhangend mensbeeld dat steun en zekerheid geeft, al dan niet bewust wordt opgedrongen en antwoorden geeft maar geen vragen laat stellen

→ het is een verstard mensbeeld dat gecontroleerd wordt door autoritaire en absolute gezagsinstanties (priesters, partijleiders, professoren) die geen tegenspraak dulden en de anderen als ketters of dissidenten vervolgen.

→ helpt bovendien de traditionele zuilen in stand te houden

Geloven = het verplicht aannemen bij een ideologie, men stelt geen vragen

De bovenvermelde vragen naar de oorsprong van de wereld en mens, de zin van het bestaan en het onderscheid tussen goed en kwaad worden zowel door de filosofie als door de godsdienst behandeld, maar de methode (de weg) om tot een antwoord te komen verschilt.

In de filosofie is er geen plaats voor een boven- of buitenmenselijke openbaring, waarin bepaalde waarheden aan de gelovigen worden meegedeeld en door hen worden aanvaard. De filosofie verwerpt deze geopenbaarde waarheden niet noodzakelijk, maar beperkt zich tot een kritisch-rationele benadering van dezelfde problemen.

In bepaalde periodes (bijvoorbeeld de Griekse tijd) gaat de filosofie tegen de overgeleverde religieuze mythologie in. Vandaar dat bijvoorbeeld Socrates van atheïsme beschuldigd werd, terwijl de relatie in andere tijden veel harmonieuzer en conflictloos was.

De godsdienst spreekt zich soms uit op terreinen waar de filosofie geen antwoord kan geven of tenminste de vraag ophoudt.

Om vanuit het vanzelfsprekende mensbeeld tot de filosofie te komen, moeten we door drie belangrijke fasen gaan: het geleefde, het gesproken en het besproken wereldbeeld.

(a) het geleefde geëxisteerde mensbeeld

• krijgen we van onze ouders en omgeving mee
• we leven volgens de waarden en verklaringen die ons milieu deelt
• dit geleefde mensbeeld is vrij onbewust en tegelijkertijd bepaalt het heel ons denken en handelen van vroeg tot laat

(b) het gesproken mensbeeld

• in elk van deze groepen komt een moment, waarop het onbewust geleefde mensbeeld uitgesproken wordt, waarin we de overgang vieren van de kindertijd naar de jonge volwassenheid
• ritueel gebeurt dat door de vieringen van het Vormsel, het Feest van de Vrijzinnige Jeugd of het joodse Bar-Mitvah feest
• in elk van deze vieringen kiezen de jonge volwassenen nu zelf voor een mensbeeld waarin ze zijn opgegroeid
• het is de eerste keer dat openlijk voor een bepaalde godsdienstige of humanistische overtuiging gekozen wordt

(c) het besproken mensbeeld

• filosofische benadering
• in deze fase worden de eigen en ook de andere mensbeelden kritisch bekeken en gebeurt het, dat men ofwel het vroegere mensbeeld verwerpt of er deze keer zeer bewust en overtuigd opnieuw voor kiest
• vereist een dieper inzicht in ons zelf en onze omgeving en de moed om dit nieuwe inzicht ook in de praktijk om te zetten, vaak met zware offers
• vb.: keuze UA : pluralistisch → men sluit zich aan bij verschillende levensbeschouwingen, actief pluralisme

Filosofen waren mensen die in de bloeiende handelssteden en havens van Klein-Azië en later in de grote Griekse metropolen een antwoord zochten op de reeks vragen die tot dan toe door mythologie en godsdienst behandeld waren of die om praktische redenen opzij geschoven werden:

• Waar komt de wereld vandaan en waaruit bestaat dit heelal? (kosmologie)
• Hoe bereiken we de beste vorm van menselijk samenleven? (politiek)
• Bestaat er een absolute waarheid en hoe kunnen we die kennen? (epistemologie, kennisleer)
• Wat noemen we goed en kwaad, en waarom? (ethica, moraal)
• Wat zijn de regels van het denken? (logica)

Priesters vertelden de mythen van de stam verder, maar er komt een punt in het sociale en historische groeiproces, waarop deze mooie verhalen niet meer volstaan en de nieuwsgierigheid is gewerkt. Het is deze nieuwsgierigheid, gekoppeld aan de groeiende ervaring (experimenten, reizen, contacten met andere culturen) die de drijfveer blijft van alle wetenschappelijk en uiteraard filosofisch denken.

• Filosofie = wijsbegeerte, een manier van denken
• Economie, sociologie, psychologie,… zijn voortgekomen uit de filosofie
• Filosofie (waarden en normen) ↔ religie (dogmatisch)
• Wijsbegeerte = leer en wetenschap der begrippen in hun hoogste algemeenheid opgevat
• Inzicht en zinzicht: nieuwsgierig naar de oorsprong
• Filosofie is ontstaan dankzij de economische activiteit

De filosofie breekt met mythen, voorwaarden om aan filosofie te doen:

• Ervaring opdoen = tijd om te denken
• Geïnteresseerd, gemotiveerd en nieuwsgierig zijn

→ de motor van de wetenschap

Wegen om aan wetenschap te doen:

• Inductieve weg ↔ deductieve weg
• Empirisch ↔ rationeel