·Weber gebruikte als socioloog de hermeneutiek om de complexe wereld van het menselijke handelen te begrijpen. De wereld van het menselijke handelen kon niet objectief worden beschreven omdat actoren zelf betekenis verlenen aan hun handelen.

·Weber keek niet naar de diepe bedoelingen van de actoren; hij was geen idealist, maar een neokantiaan: hij bedacht de ideaaltype als constructie om de complexe wereld van het menselijke handelen te ordenen.

·De ideaaltype is een constructie, een model van de onderzoeker. Een ideaaltype moet beschouwd worden als een meetlat om in een complexe, empirische situatie een mate van orde, een patroon aan te brengen. Voorbeeld: met behulp van de ideaaltype I van een goede student (creatief speculatievermogen, uitdrukkingsvermogen) schept men in een groep van studenten een rangorde 1, 2, 3, 4; met behulp van een de ideaaltype II van een goede student (sociale vaardigheden, spreekvaardigheden) schept men in dezelfde groep studenten een andere rangorde 3, 1, 2, 4.

·Als constructie van de onderzoeker is een ideaaltype gebaseerd op zijn of haar normen en waarden. Enerzijds moet de onderzoeker zich daar zo goed mogelijk van bewust zijn; die zo expliciet mogelijk maken en extreme vormen van betrokkenheid vermijden – wetenschap en politiek moesten bijvoorbeeld van Weber strikt gescheiden blijven. Anderzijds staat de waardebetrokkenheid van de onderzoeker de waardevrijheid van de wetenschap niet in de weg – de conclusies die voortvloeien uit de toepassing van de ideaaltype (de ordening die een ideaaltype schept) zijn controleerbaar, onbetwijfelbaar en algemeen geldig.

·Volgens Cassirer ordende de verbeeldingskracht de werkelijkheid met behulp van symbolen. Een symbool is een zintuiglijk waarneembare duiding (teken, figuur, object, woord) van een complexere, voor Cassirer ongrijpbare werkelijkheid. Een symbool is een a priori constructie van de geest.

·Er zijn verschillende domeinen van symbolen (symbolische vormen): taal, mythe, kunst, religie en wetenschap. Elk van deze symbolische vormen maakt de betekenis van specifieke symbolen mogelijk en is een aparte wijze van Weltverstehen.

·Symbolen hebben verschillende functies: expressief (brengen tot uiting wat in de mens leeft); representatief (beelden concrete dingen uit); betekenend (constitueert een systeem van relaties).

·In primitieve symbolische vormen zoals mythen en religies zijn de symbolische functies niet onderscheiden. In de loop van de geschiedenis komen er functies bij en worden de functies steeds scherper van elkaar onderscheiden.

·De taak van de hermeneutiek is de duiding, de interpretatie van symbolen en van het

‘Weltverstehen’ dat in een bepaalde symbolische vorm wordt uitgedrukt.

·Rickert maakte een onderscheid tussen twee soorten van a priori constructies, van begripsvorming, waarmee de verbeeldingskracht de werkelijkheid ordende.

–De werkelijkheid kan worden beschouwd als uitdrukking van algemene wetten. Dit noemde hij de nomothetische benadering van de werkelijkheid. De werkelijkheid wordt zo opgevat als de universele, onveranderlijke natuur.

–De werkelijkheid wordt opgevat als uitdrukking van bijzondere, singuliere waarden. Dit noemde hij de idiografische benadering van de werkelijkheid. De werkelijkheid wordt zo opgevat als een verscheidenheid van cultuurproducten (cultuur opgevat als een geheel van historisch bepaalde normen, waarden en gebruiken).

·Anders dan Dilthey zag Rickert geen tegenstelling tussen een objectieve, verklarende wetenschap en een subjectieve, intuïtieve wetenschap met verschillende onderwerpen van onderzoek. Zowel de nomothetische, als de idiografische benadering deden volgens Rickert algemeen geldige, objectieve uitspraken over dezelfde werkelijkheid, alleen vanuit verschillende gezichtspunten en met behulp van verschillende constructies.

·Hermeneutiek ofwel ‘Verstehen’ was volgens Rickert niet het inleven in (Schleiermacher) of het herscheppen van (Dilthey) een innerlijke intuïtie, maar het verwijzen naar, identificeren van de waarden die in de werkelijkheid tot uitdrukking kwamen. Een idiografische benadering van de gebeurtenissen in 1789 in Frankrijk verwijst bijvoorbeeld naar de waarden ‘liberté, egalité et fraternité’ die toen tot uitdrukking kwamen.

·Een benadering die de werkelijkheid opvatte als uitdrukking van waarden, liep het gevaar van waardenrelativisme, het geloof dat waarden altijd plaats-, tijd- of cultuurgebonden zijn.

Om dit probleem te ondervangen ontwierp Rickert een stelsel van transcendentale waarden, die onze waarneming van waarden mogelijk maken. Deze poging was niet overtuigend.

Ook volgens de neokantianen is de werkelijkheid een product van de geest; anders dan de idealisten probeerden zij niet om de werking van de geest intuïtief te doorgronden – zij zochten naar constructies waarmee de geest de werkelijkheid ordende. Evenals Kant gingen zij ervan uit dat de waarneming alleen begrijpelijk was met behulp van a priori constructies. Anders dan Kant was volgens hen de menselijke geest niet het werktuig van constructies, maar waren de constructies het werktuig van de geest.