Item gefilterd op datum: januari 2014

Sociale normen zoals de fairnessnorm doen ook de mogelijkheid op coöperatie vergroten door het feit dat ze een bepaald vertrouwen wekken tussen de actoren. 66 à 75% van de mensen hanteert spontaan zo’n norm.

Verschil: SOCIALE NORM MORELE NORM

- gesanctioneerd door externe druk/schaamte door het geweten/schuld

- relatief universaliseerbaar

- geen grote inzet veel intrinsieke waarde

Wederzijdse coöperatie is logisch als alle spelers moreel gemotiveerd zijn.

MAAR: als alle mensen heiligen waren, verdwenen ook de meeste ethische problemen op slag. Dit is dus een beetje te optimistisch.

* - UTILARISME: handelen is in nut groep of gemeenschap. Dit leidt vaak tot coöperatie maar vraagt soms hoge graad van zelfopoffering.
- ARISTOTELISCHE ETHIEK: opportunisme is geen verleiding als er nauwelijks tegenstelling is tussen ethische eisen en persoonlijk geluk.

- FAIRNESSETHIEK: stelt dat men een plicht tot samenwerken heeft als de meeste anderen ook meewerken. Rawls associeert fairness met redelijkheid. Redelijk is handelen dat men voor anderen kan verdedigen. Ze inspireert niet tot hoogste ethische vorm van ethiek maar is ook niet naïef.

=> DE 3 SAMEN: Opruimen na feestje
Utilitaristen beginnen niet want feestje kan nog voortgaan. Nut is nog niet duidelijk. Kantianen beginnen wel want ze zijn onvoorwaardelijke coöperatoren. Nu zullen utilitaristen ook meedoen. Hoe meer mensen helpen, hoe meer fairness begint te spelen. Men voelt zich verplicht mee te doen aan de actie. Als er teveel helpen => utilitaristen gaan stoppen. (geen nut meer)

* SYMPATHIE en BETROKKENHEID (van SEN) zijn ook twee zaken waardoor we tot een optimale oplossing kunnen komen bij collectieve-actieproblemen.

Bij sympathie kan je je soms nog afvragen of het puur voor de andere is of omdat je verwacht dat je de andere later ook nog eens zal nodig hebben.
Bij betrokkenheid bestaat dit helemaal niet. Je toont gewoon je betrokkenheid zonder dat dit verbonden is met utilitaristische gevolgen

Er is een type van situaties waarin de onzichtbare hand niet werkt:

nl. bij de samenwerking => wordt bedreigd door het vrijbuitersgedrag.

Het nastreven van het eigenbelang is hier nadelig voor het algemeen belang.

- Voorbeeld 1: opruimen met het gezin:
4 mogelijkheden: - Iedereen ruimt op, behalve ikzelf.

- Iedereen ruimt op, ikzelf inbegrepen

- Niemand ruimt op.

- Niemand ruimt op, behalve ikzelf.

Als iedereen rationeel en nutsmaximaliserend denkt, kiezen ze allemaal het eerste en ruimt er uiteindelijk niemand de tafel op.

- Voorbeeld 2: the Tragedy of the commons: Hongersnood in de Sahellanden komt er niet door droogte, maar door overbegrazing van de savanne.

=> Elke herder had er belang bij dat iedereen aantal stukken vee beperkt zou houden, maar tegelijk had hij er zelf belang bij zijn veestapel uit te breiden.
Ze hoopten dat anderen hetgene zouden doen wat zij liever niet deden, maar die dachten natuurlijk ook aan hun eigenbelang.

Gevolg: veel te veel vee en massale hongersnood!

Oplossing: men gaat gronden privatiseren, bezit privé maken (liberaal idee)

- Voorbeeld 3: we willen dat publieke diensten en SZ onderhouden worden, maar zouden toch liefst zo weinig mogelijk belastingen betalen.

- Voorbeeld 4: bankrun => uit eigenbelang haalt iedereen zijn geld weg bij de banken, hoewel het in algemeen belang net beter is het dan te laten staan.

* Dit soort denken en handelen wordt geformaliseerd in de SPELTHEORIE:

2 handelende personen hebben de keuze: coöperatie of niet-coöperatie?

Om te kunnen spreken van collectieve-actie dilemma: T>R>P>S en T+S/2>0

- Als speler 1 denkt dat speler 2 gaat coöpereren, kan hij beter niet coöpereren want dan heeft hij 5 i.p.v. 3.

-Als spelers 1 denkt dat speler 2 niet gaat coöpereren, kan hij wederom beter niet coöpereren want dan heeft hij 1 i.p.v. 0.
=> Niet-coöperatie is dominante strategie en komen in het Nash-evenwicht.

( Pareto-optimaal: ze kunnen situatie verbeteren door samen te werken)

=> Het wantrouwen is te groot dat andere hen zal uitbuiten als ze coöpereren

- Voorbeeld 5: ethische revolutie in jaren 1990 in Italië

Er was veralgemeende corruptie, waar iedereen wel voordeeltje uithaalde, maar maatschappelijk was het een ramp. (publieke diensten werkten slecht)

=> Men besefte dat die KT-voordeeltjes voor eigenbelang niet opwogen tegen maatschappelijk belang en dat kwadrant I beter was dan kwadrant IV.

* ARGUMENTATIE TEGEN PESSIMISTISCH DENKBEELD

Het gaat slechts onder zeer beperkende omstandigheden op:

- Spelsituatie, beloningsstructuur en rationaliteit van alle actoren is bekend.

- Geen overleg mogelijk, geen 3^de speler of instantie die beloften afdwingbaar maakt.

- Beloningsstructuur blijft ongewijzigd + spel wordt maar 1 keer gespeeld.

18^de eeuw: Mandeville stelt “laat ondeugden bloeien, er zal ongelijkheid ontstaan, maar uiteindelijk zal iedereen er beter van worden”

( Griekse filosofen: goed en deugdzaam handelen leidt tot goed leven)

Adam Smith herneemt die theorie op minder provocatieve wijze en stelt:
het nastreven van het eigenbelang leidt automatisch tot het algemene belang want een onzichtbare hand richt de mensen hun streven op algemeen belang.

private en maatschappelijke moraliteit worden gescheiden.

We hoeven niet het gemeenschappelijk goed te viseren om het te realiseren.

Vb. Naar de bakker gaan. Dit doen we om brood te kopen om te eten. Hierdoor geven we hem geld, die er weer dingen voor zichzelf mee kan doen.

Adam Smith zorgde voor een verandering in ons denken over economie. Er komt tijd dat al wat economische groei bevordert wordt geprezen. En als dit iedereen laat winnen… Wat is dan het probleem?

• Economie (eigenbelang) en ethiek (goed doen voor anderen) gaan niet samen stellen velen. Tekst wil aantonen dat de relatie economie-ethiek complexer is dan sommige naïeve economen denken.

• Er zit veel optimisme bij Kant omdat het vat op de werkelijkheid veel krachtiger wordt en dit zal zich op alle domeinen voortzetten.
• Vb. Kant in de POLTIEK: boek “ de eeuwige vrijheid”
• (de eeuwige vrijheid = café met kerkhof ernaast)
• Denkt na over het probleem van de politieke instabiliteit: Wat moeten we toch doen met die voortdurende oorlogen?
• Hij denkt dat de economische ontwikkeling voor meer stabiliteit zal zorgen omdat landen meer afhankelijk van elkaar zullen worden.
• De politieke strijd wordt vervangen door de economische strijd en de banden die hierbij ontstaan zijn sterker dan de politieke strijd.
• => De vorsten zullen inzien dat samenwerken beter werkt dan oorlog voeren.
• Weetje: Op het grafstuk van Kant staat:

- De Sterrenhemel => kennis van Newton, universele

- De Zedenwet => categorische imperatief

• God vindt je niet meer terug in al dit. Maar Kant is gelovig en gaat nog postulaten schrijven daarom. Deze gaan dan over het feit dat het vaak moeilijk is voor mensen in de maatschappij waarin God een druk is van bovenaf die ervoor zorgt dat je het juiste doet.
• Vb. als iedereen de ander als doel op zich zou zien, dan brengt dit een toestand van het hoogst toelaatbare geluk met zich mee. Mensen zijn echter niet instaat de causale band te bewerkstelligen. Daarvoor moet men het bestaan van God aannemen.
• => God is puur functioneel gedacht. Hij wordt er bijgehaald zodat mensen die het moeilijk hebben toch juist kunnen denken. Kant zelf is antireligieus.
• OPMERKING: Kant stelt dat mensen geloven in God!
• Geloven is iets wat principieel onmogelijk waarheid kan worden!
• Hoe kan men geloven in datgene waarvan men inziet dat het nooit waar kan zijn? => hoort volgens Kant bij de imperfecte aard van het menselijk wezen.

• alle regels die samenleven mogelijk maken (richt zich op de maatschappij)
• => Deugd: heeft te maken met de categorische imperatief.
• Mensen kunnen op verschillende manieren samenleven en zelf weg kiezen. Conflict dat hieruit echter kan ontstaan is niet gering.
• Gevolg: je bent eigenlijk maar zo vrij tot je aan de vrijheid van anderen raakt. Daar heb je de regels voor nodig van uit de rechtvaardigheid zodat je inperkingen kan krijgen op je kan doen.

1. te rigide => het is manier van denken die te veel van ons eist

2. te formeel => in veel gevallen weet je niet precies wat de categorische imperatief zou voorschrijven

3. te serieus => het lijkt alsof je een morele daad met tegenzin moet uitvoeren als je wil dat ze een morele waarde zou hebben.

• Bij Kant is de mens burger van 2 werelden: de fenomenale en noumenale. - FENOMENALE WERELD = de zintuiglijke wereld waarin de mens een fragment is van enorm causaal gedefinieerd geheel.
• NOUMENALE WERELD: Hierin ben je vrij en is er ratio. Je kan zien wat de juiste weg is + je hebt mogelijkheid om autonoom te zijn en bijv. overlopers niet neer te schieten. Je kan in opstand tegen iets onrechtvaardig is.
• MAAR: mensen zijn supergoed in excuses zoeken voor hun handeling en waarom we categorische imperatief niet volgen en ontwijken wat we moeten doen. De waardigheid van de mens zit hem erin als je wel in opstand komt en toch doet wat je moet doen. Dit gebeurt dus in de noumenale wereld waarin je dan de zintuiglijke wereld kan overstijgen. Dan zijn we volgens Kant meer dan dieren en anderen die dit niet doen.
• => Dan heeft de mens nagedacht over de normen en waarden (stukje reflectie proces van boven de ijsberg) en dat vindt Kant enorm belangrijk.
• Nu kan je juiste keuze zien en dan moet je beslissen of je dit gaat doen of niet = reflectiemoment. Als je dit doet, dan is moraal scheppend + creatief!
• => Hoe ambetanter de keuze en het dan toch doen, hoe meer je jezelf toont en hoe groter de moraliteit is!
• Vb1: een gierige mens die nooit iets geeft, maar nu toch wat geld geeft als mensen van 11-11-11 aan zijn deur staan.
• Vb2: Een van de medewerkers van Emron die tegen de stroom ingaat en het niet eens is met de bedriegende strategie van het bedrijf en de waarheid te weten wilt komen. Ze neemt categorische imperatief op.
• In Kant zijn formuleringen over de categorische imperatief zit ook dat iedereen bepaalde fundamentele waardigheid heeft en dus aantal rechten.
• = LINK tussen Kant & 1948: de Rechten van de Men
• We gaan heel sterk naar individu kijken daardoor:
• Vroeger: 300000 man dood bij slag bij de Somme => gewoon briefje in de brievenbus bij de familie van de overledenen.
• Nu: 2 Belgische doden in Afghanistan => kranten staan er vol van.
  Wij gaan ook meer onze rechten opeisen, zelf de wet stellen.
• Zo kan je iets bouwen, maar je kan compleet dwaze dingen doen.
• Uzelf de wet stellen = jezelf beperkingen leren opstellen
• vrijgeleide om te doen waar je zelf zin in hebt, want dan ben je gewoon een dier dat zijn neigingen de hele tijd volgt.
• => We proberen veel meer mensen dingen te doen inzien dan bijvoorbeeld klappen te geven (= ook Kantiaans denken)