- Gelaatsuitdrukkingen zijn de meest betrouwbare aanwijzingen van emoties.
- Emoties spelen een belangrijke rol in ontwikkelingen die Erikson belangrijk vond.
Bv. relaties met verzorgers, verkennen omgeving, ontdekking van het zelf
Volgens Erikson is autonomie tegenover schaamte en twijfel het basisconflict van de peuterleeftijd.
(bij Freud: anale fase, d.w.z. instinctieve energieën (driften) gericht op anaalstreek)
Positieve oplossing als ouders de gepaste begeleiding geven en redelijke keuzes aanbieden
Bv. Wanneer je wil vertrekken wil het kind zijn jas zelf aandoen door te zeggen “ikke doen”. Ouders moeten hem dan niet bekritiseren wanneer hij hierin faalt. Het is dan ook belangrijk dat ze geduldig zijn en begrijpend.
Wanneer ouders te veel of te weinig verwachten van hun kind doen schaamte en twijfel ontstaan, omdat het kind dit nog niet kan.
DUS:
Basisvertrouwen en autonomie groeien voort uit warme en gevoelige ouders met redelijke verwachtingen voor impulscontrolering in het tweede jaar. Wanneer kinderen niet genoeg vertrouwen hebben in hun verzorgers en geen gevoel hebben voor individualiteit, is de basis gelegd voor aanpassingsproblemen.
Erikson aanvaardde de benadrukking van Freud op het belang van de ouder – kindrelatie tijdens het voeden, maar hij breidde deze kijk uit: goede verloop van ontwikkeling hangt af van de kwaliteit van het gedrag van de moeder tijdens het voeden en niet het aantal eten
Volgens Erikson is het basisvertrouwen t.o.v. het wantrouwen het basisconflict in het eerste levensjaar.
(bij Freud: orale fase, d.w.z. behoefte aan voeding en orale stimulatie is cruciaal)
Kind met vertrouwen:
Verwacht dat de wereld goed en bevredigend is, zodoende voelt hij/zij zich zeker voor de wereld te
gaan ontdekken
Kind met wantrouwen:
Hij/zij kan niet rekenen op de vriendelijkheid en compassie van anderen en beschermt zichzelf daarom
door zich terug te trekken van mensen en dingen om hem/haar heen.
ð Dilemma is opgelost als de eindbalans verzorging welwillend en liefdevol is. Tijdens het voeden ontstaat er een band tussen moeder en kind. Wanneer dit goed verloopt ontstaat er vertrouwen.
Leeftijd | Erikson Stadium | Freud Stadium |
Eerste jaar | Basisvertrouwen tegenover wantrouwen | Oraal |
Tweede jaar | Autonomie tegenover schaamte/twijfel | Anaal |
De belangrijke bijdrage van psycho-analytische theorie van Freud is het vatten van de essentie van de ontwikkeling van de persoonlijkheid in elke fase van het leven.
De belangrijkste neo-Freudiaanse theorie is die van Erikson (basisvertrouwen t.o.v. wantrouwen)
Taal gericht naar het kind (‘Child Directed Speech’: CDS)
= vorm van communicatie met korte zinnen, hoge stem, overdreven expressiviteit, duidelijke uitspraak, duidelijk afgescheiden apuzes tussen (zins)onderdelen, en herhalen van nieuwe woorden in nieuwe contexten.
Moeders die niet goed kunnen horen vertonen in hun gebarentaal met baby’s een gelijkaardige stijl van communiceren.
> Kinderen vertonen ook een voorkeur voor ‘child-directed speech’ (CDS) vanaf hun geboorte.
> De mate waarin ouders hun CDS bijsturen in functie van de behoften van hun kind, stimuleert begrijpen van taal.
> Om beurten praten in conversatie voorspelt taalontwikkeling en (latere) schoolprestaties
> CDS en om beurten praten creëren een Zone van de Naaste Ontwikkeling waarin taal gaat uitbreiden
Meisjes lopen (licht) vooruit op jongens inzake vroege ontwikkeling van de woordenschat
Gereserveerde (= teruggetrokken) kinderen beginnen later te praten
Hoe meer woorden ouders gebruiken in het bijzijn van het kind, hoe meer hun kinderen leren
> Geslacht: ouders praten meer met meisjes dan met jongens (peuterleeftijd)
> Persoonlijkheid: ouders praten minder met verlegen dan met sociale kinderen
Minder verbale stimulering thuis (vooral voorlezen uit (kinder)boeken), waardoor grote taalachterstand (woordenschat maar ¼ van hoge SES kinderen)
Jonge kinderen hebben een unieke stijl van praten:
> Referentiële stijl
= Vroege woordenschat die vooral bestaat uit woorden die verwijzen naar voorwerpen
> Expressieve stijl
= Veel meer gebruik maken van voornaamwoorden (bv. “ik”) en sociale uitdrukkingen of zegswijzen
(bv. “dank u”)
Wanneer moeten ouders zich zorgen gaan maken voor taalachterstand?
Wanneer het kind opvallend sterk achterloopt op taalnormen:
2 maanden | Vocalisaties |
4 maanden | Brabbelen |
8 – 12 maanden | Brabbelen als volwassen taal (bv. intonaties) |
12 maanden | Eerste herkenbare woord |
18 – 24 maanden | Woordenschat 50 – 200 woorden |
20 – 26 maanden | 2 woorden combineren |
Bijvoorbeeld laat brabbelen kan wijzen op trage ontwikkeling van de taal (interventie is dan nodig)
Of op 2 jaar nog geen richtlijnen kunnen volgen of gedachten moeilijk onder woorden brengen: mogelijk probleem met gehoor of taalstoornis (behandeling is dan ook nodig)
De meeste kinderen vertonen een geleidelijke, continue stijging in het aantal woorden die ze leren.
Hoe? : in hun tweede levensjaar verbeteren ze hun vermogen om ervaringen te categoriseren, en begrijpen ze de intenties van andere mensen om zo te achterhalen waar anderen over praten.
Vanaf peuters ongeveer 200 woorden kennen starten ze met 2 woorden te combineren. Dit noemt men de telegram-stijl: gebruik van slechts 2 woorden, zoals in een telegram, waar de minder belangrijke woorden worden uit gelaten. Dit vaak in eenvoudige vormen zoals “Willen + X” of “Meer + X”
Ze maken zelden grammaticale fouten zoals “stoel mijn” i.p.v. “mijn stoel”. Maar hun woordcombinaties zijn gewoonlijk een kopie van paren van woorden die volwassenen gebruiken, zoals “wat denk je van nog meer sandwich?”
Sommige eerste woorden hebben een samenhang met cognitieve prestaties
Bv. object-permanentie: “alles weg”, “allemaal weg”
Kinderen zijn gemotiveerd om woorden te leren die relevant zijn voor probleem-oplossen.
Ook emoties beïnvloeden het leren van de eerste woordjes
Bv. Een kind roept enthousiast “schoen” omdat het kind weet dat wanneer je je schoenen aandoet, je naar buiten gaat en iets leuks gaat doen.
Kinderen hebben probleem van onder- en overextensie:
> Onderextensie:
> Overextensie:
Wanneer kinderen er niet in slagen om een woord uit te spreken wil nog niet zeggen dat ze dat woord niet kennen:
> Spreken -> vaker overextensie
> Begrijpen -> minder vaak overextensie
> Eerst vocalisaties
> Dan brabbelen
Om verder te ontwikkelen, moet baby menselijke spraak kunnen horen. Dove kinderen worden blootgesteld aan gebarentaal en maken gebruik van brabbelen met hun handen zoals andere kinderen doen door spraak. Kinderen die niet doof zijn maar wel dove ouders hebben produceren brabbelgelijke gebaren met het ritmische patroon van natuurlijke gebarentaal.
> Vervolgens echt gaan communiceren
Nabije leeftijd | Mijlpaal |
2 maanden | Kinderen vocaliseren, ze maken aangename klinkerachtige geluiden |
4 maanden | > Kinderen brabbelen, ze gaan medeklinkers toevoegen aan hun vocalisaties > Vanaf 7 maanden gaan het brabbelen ook vele geluiden van gesproken taal inhouden > Kinderen observeren aandachtig het geven-en-nemen spel, zoals handjeklap en kiekeboe |
8 – 12 maanden | > Kinderen begrijpen sommige woorden > Kinderen worden nauwkeuriger in gedeelde aandacht met de opvoeder, die vaak de omgeving benoemd > Kinderen nemen actief deel aan het geven-en-nemen spel, ze doen elk om beurt mee > Kinderen gebruiken preverbale gebaren, zoals wijzen, om zo de handelingen van anderen te beïnvloeden |
12 maanden | > Het brabbelen houdt ook geluid en intonatiepatronen in van de taalgemeenschap van het kind > Kinderen zeggen hun eerste herkenbare woord |
18 – 24 maanden | > Hun vocabulair breidt uit tot 50 à 200 herkenbare woorden > Kinderen combineren 2 woorden |
Taal ontwikkelt zich door interacties tussen aangeboren capaciteiten en invloeden vanuit omgeving.
2 types van interactionistische theorie:
De sociale competentie van de kinderen en hun taalervaringen hebben een grote invloed op hun taalontwikkeling
CONCLUSIE:
Je moet deze 3 theorieën samennemen en combineren om te begrijpen hoe kinderen taal en praten leren. De aangeboren capaciteiten, cognitieve verwerkingsstrategieën en de sociale ervaringen spelen alledrie een rol.
Noam Chomsky
‘language acquisition device’ (LAD) = een aangeboren systeem dat een geheel van regels omvat dat gemeenschappelijk is aan alle talen. Dit systeem laat kinderen toe (ongeacht welke taal ze horen) om te begrijpen en te spreken op een door regels gedreven manier, zodra ze genoeg woorden hebben opgepikt.
Voor:
> Over de hele wereld bereiken kinderen mijlpalen inzake taal in gelijkaardige volgorde
> Taal aanleren enkel bij mensen en niet bij chimpansees
> Als men gebarentaal laat aanleert dan is men daar nooit zo goed in als wanneer op latere leeftijd geleerd (dus: gevoelige periode voor taalontwikkeling)
Tegen:
> Het gemeenschappelijke grammaticale systeem voor alle talen is niet gevonden
> Taalontwikkeling verloopt niet snel, maar geleidelijk
> De linkerhersenhelft staat in voor taalverwerking. Indien deze geblesseerd is, nemen andere regio’s het over.
B.F. Skinner
Taal is zoals elk ander gedrag verkregen door operante conditionering.
-> Wanneer de baby geluid maakt worden deze klanken die het meest lijken op woorden versterkt
Taalontwikkeling is dus volledig toe te schrijven aan invloeden uit de omgeving
Sommige behavioristen steunen op imitatie om snel hele zinnen en uitspraken te leren.
Imitatie kan ook gecombineerd worden met operante conditionering
Bv. Mama zegt “Zeg ‘ik wil een koekje’” en geeft het koekje als cadeau omdat het kindje reageerde met “Wil koekje!”
Probleem: kinderen genereren spontaan vele uitspraken die niet versterkt werden en die niet geïmiteerd zijn
- Dit is geen volledige verklaring!
Er zijn 3 theorieën over hoe kinderen taal leren:
Behavioristisch | Taal aangeleerd door operante conditionering (versterking) en imitatie |
Nativistisch | Aangeboren ‘Language Acquisition Device’ (LAD) bereidt kinderen voor om regels van taal te leren |
Interactionistisch | Innerlijke capaciteiten en omgeving werken samen; sociale context is belangrijk. (ligt dicht bij Vygotsky) |
Snelle ontwikkeling:
> Gemiddeld zeggen kinderen hun eerste woordje op 12 maanden (bereik: 8 – 18 maanden)
> Tussen 1,5 en 2 jaar gebruiken ze al twee-woorden-zinnen
> Op 6 jaar hebben ze al een woordenschat van 10.000 woorden
