Moraliteit heeft volgens deze theorie geen unieke koers van ontwikkeling. Het is eerder zo dat moreel gedrag wordt geleerd zoals alle andere responsen, nl. door bekrachtiging en model-leren.
Voor Freud: Freud had gelijk dat schuld een belangrijke motivator is van moreel gedrag. Hij induceert van op empathie gebaseerde schuld, (bv. uitdrukkingen van persoonlijke verantwoordelijkheid en spijt, zoals “het spijt me dat ik hem heb pijn gedaan) d.w.z. het kind uitleggen dat hij iemand heeft pijn gedaan en dat de ouder nu teleurgesteld is in hem.
Tegen Freud: schuld is niet de enige factor. Ook is de morele ontwikkeling niet compleet tegen het einde van de kleutertijd. Het is een gradueel proces, dat zich verder uitbreidt in de volwassenheid.
- Empathie heeft een beperkte genetische component
- Temperament:
Inductie = speciale vorm van disciplinering waarbij men het kind helpt om te letten op gevoelens door te wijzen op de gevolgen van het foute gedrag van het kind voor anderen.
Bv. “zij is aan het wenen omdat jij haar pop niet wil teruggeven.”
Inductie heeft succes: kinderen zijn gemotiveerd tot actieve betrokkenheid op morele normen:
Daarentegen: wanneer er te veel wordt gedreigd en gestraft, dan kan het kind niet goed nadenken waardoor er geen internalisatie is van de morele normen.
> Jonge kinderen vormen een superego of geweten door zich te identificeren met de ouder van hetzelfde geslacht, van wie ze de morele standaards overnemen
> Ze gehoorzamen aan het superego om schuld te vermijden
> Morele ontwikkeling is afgerond op 5 – 6 jaar
Meeste onderzoekers zijn het hier niet mee eens vandaag:
> Kinderen wiens ouders vaak dreigen voelen vaak weinig schuld
> Indien ouders hun liefde terugtrekken (bv. door het kind te negeren), dan veroorzaakt dit veel zelfverwijten bij het kind (bv. “niemand houdt van mij” of “ik ben slecht”)
> Indien dit te vaak gebeurt gaat het kind zijn/haar schuld ontkennen zwak geweten.
- Vanaf 2 jaar: begin van bezorgdheid over dingen die niet horen of mensen die zich niet gedragen.
- Ouders vinden dat kinderen meer verantwoordelijk zijn voor hun gedrag
- Geweten begint zich te vormen in de kleuterperiode
- Theorieën leggen verschillende klemtonen:
Perspectieven op morele ontwikkeling:
Psycho-analytisch | Freud: superego en schuld Nu: inductie, op empathie gebaseerde schuld |
Behavioristisch | Beloning en straf |
Sociaal leren | Voor en nadoen van moreel gedrag |
Cognitief ontwikkelings | Kinderen als actieve denkers over sociale regels |
Direct | Indirect |
Regelen van informele activiteiten met ‘peers’ | Veilige gehechtheid |
Richtlijnen over hoe ze zich moeten gedragen tegenover anderen | Emotioneel expressieve, ondersteunende communicatie |
| Coöperatief spel (vader – zoon ; moeder – dochter) |
Vriendschap bij volwassenen = wederzijdse relatie die omvat:
- Elkaar gezelschap houden
- Delen
- Begrijpen van gedachten en gevoelend
- Voor elkaar zorgen in tijden van nood
-Zo’n (rijpe) vriendschappen blijven duren in de tijd en overleven occasionele conflicten.
Kleuters begrijpen al iets over de uniekheid van een vriendschap, maar enkel gedeelde activiteiten en nog niet wederzijds vertrouwen. Vriendschap in de vroege kindertijd is:
- Iemand die jou leuk vindt, met jou speelt en speelgoed deelt
- Ze veranderen vaak
- Vrienden bieden meer bevestiging, zijn emotioneel expressiever en bieden meer sociale steun dan niet-vriendschappen.
De relaties tussen vrienden zijn al wel uniek bij kleuters.
- Andere vormen in verschillende culturen
- Verschillend belang gehecht aan spel (vooral belangrijk als kinderen en volwassenen elk in een eigen wereld leven)
Longitudinaal onderzoek wijst uit dat:
- Alle 3 soorten spel komen samen voor bij kleuters (vaak overgangen tussen spelvormen)
- De volgorde hierboven voorgesteld klopt, maar spelvormen die later voorkomen vervangen niet de vroegere soorten. Het is eerder zo dat alle types samen bestaan in de kleutertijd.
- Niet-sociaal is het meest frequent bij 3 – 4 jarigen
- Solitair en parallelspel vaak bij 3 tot 6 jarigen
- Het type, NIET het aantal, van sociaal en parallel spel verandert in de kleutertijd
Vandaar het nieuwere idee: binnen elk van de 3 soorten spel neemt de cognitieve rijpheid van het spel toe met de leeftijd.
3 categorieën van cognitieve rijpheid:
(1) Functioneel spel | Eenvoudige, repetitieve bewegingen, met of zonder voorwerpen Bv. over de speelplaats lopen met de armen gespreid. | 0 – 2 jaar |
(2) Constructie spel | Creëren of construeren van iets Bv. samen of alleen een huis bouwen | 3 – 6 jaar |
(3) Rollenspel | Uitbeelden van alledaags en ingebeelde rollen Kan zowel samen als alleen (1 kind kan ook meerdere rollen tegelijk spelen d.m.v. verschillende stemmetjes.) | 2 – 6 jaar |
Vandaar: alleen spelen is enkel een probleem als het een laag niveau van cognitieve rijpheid weerspiegelt:
> Doelloos rondlopen
> “Rondhangen” in buurt van leeftijdgenoten
> Onrijp, repetitief gedrag (functiespel)
Oorspronkelijk idee (van Mildred Parten): sociale ontwikkeling inzake spel verloopt in 3 stappen:
Niet betrokken, toeschouwergedrag (= kind speelt niet)
Solitair spel (= alleen spelen) 2 soorten: - Associatief spel
= uitwisselen en commentaar geven
bv. het ene kind geeft commentaar op
de toren van een ander kind
Speelt in nabijheid van andere kinderen met gelijkaardig speelgoed, - Coöperatief spel
maar probeert hun gedrag niet te beïnvloeden. = zelfde doel hebben
bv. met dezelfde blokken samen 1 toren
maken
Idee: frequentie of omvang van elke soort verandert met de leeftijd
Dus: spel wordt altijd maar socialer
Kleuters worden meer sociaal in hun spel met ‘peers’. Dit is een vooruitgang in sociabiliteit met leeftijdsgenoten.
Empathie = meevoelen met iemand anders en op emotioneel gelijkaardige manier reageren
Sympathie = gevoelens van bezorgdheid of verdriet om het (droevige) lot van iemand anders
Prosociaal gedrag (of altruïstisch gedrag) = handelingen die een ander persoon voordeel brengen zonder dat er te verwachten voordelen voor het eigen zelf zijn.
Empathie is een belangrijke motiverende factor voor prosociaal gedrag.
Maar empathie gaat niet altijd samen met vriendelijkheid en hulpzaam zijn. Voor sommige kinderen gaat empathie samen met persoonlijke angst (‘personal distress’). Door te proberen de pijn van anderen te verzachten, focust het kind zich op zijn of haar eigen angst dan op die van de persoon in nood. In dit geval leidt empathie niet tot sympathie.
Factoren:
- Temperament
- Opvoeding van de ouders
= emoties waarbij zelf versterkt of gekwetst wordt
- In de kleutertijd komen deze emoties vaker voor
- 3 jaar: zelfbewust emoties hebben een duidelijke band met zelf-evaluatie.
- Ze zijn nog afhankelijk van de ouders om te weten wanneer ze zich fier, beschaamd of schuldig moeten voelen
Intense schaamte is geassocieerd met gevoelens dat ze persoonlijk tekort schieten en een onaangepast gedrag hebben.
Schuld is gerelateerd aan goed aangepast gedrag; ze onderdrukken schadelijke impulsen waardoor ze zich later beter gedragen. (en de schade die ze hebben aangericht herstellen)
